Esseetje Mensartsenijkunde

Mensartsenijkunde

Met sommige dingen heeft een mens geluk. Ik heb ontzettend geluk met mijn huisarts: kundig, vriendelijk, altijd beschikbaar als we haar nodig hebben. Voor een, laten we zeggen, wat meer chronische kwaal zie ik af en toe een specialist. Ze is ook uitermate competent en prettig in de omgang. Op een iets grotere afstand ken ik een kinderarts die naast haar drukke praktijk ook nog eens een onderzoeksprogramma runt. Volgens mij werkt ze minstens 90 à 100 uur per week. Altijd even vriendelijk, realistisch en gul met haar tijd. Volgens mij moeten artsen vrouwen zijn.

Ondanks mijn waardering voor de artsen waarmee ik af en toe heb te maken, heb ik toch geen hoge pet op van de medische beroepsgroep als geheel. Een groot percentage heeft zich nog niet verzoend met een wetenschappelijke benadering van hun vak. Eigenlijk willen ze liever terug naar de tijd dat de geneeskunde nog geneeskunst was en een arts een halfgod.
Soms kom je een arts tegen die, binnen het metier, eigenlijk alleen maar geschikt is voor patholoog-anatoom. Ik moest eens een onderzoek ondergaan waarbij ik continue aan de monitor moest terwijl ik me verder gewoon gezond voelde. De enige oplossing was een bed in de intensive care afdeling van een groot academisch ziekenhuis. In de kelder, ongeverfde betonnen muren. Een mix van comapatiënten, huilende verkeersslachtoffers en tierende messentrekkers. De hel van Dante, het voorgeborchte. Ik zei tegen mijn behandelend arts dat ik, koste wat kost, voor het weekend naar huis zou gaan. Hij keek me aan alsof ik zijn dochter een oneerbaar voorstel had gedaan en bitste me toe: “Dat heeft wel eens eerder een patiënt tegen me gezegd. En die is inderdaad de volgende dag naar huis gegaan. Maar wel tussen zes planken.” Een beetje zwak in zijn bedside manners, dit sieraad van zijn professie. Wel chef van zijn afdeling geworden, later. Lompheid is in sommige kringen een pre.

Nog een persoonlijke ervaring, deze meer als illustratie van de mentaliteit van onverschilligheid binnen sommige Nederlandse ziekenhuizen. Jaren geleden, ik had een tijdelijk baantje in de installatietechniek, de klimaatbeheersing, de luchtbehandeling. Een ziekenhuis had ons gevraagd om hun luchtbehandelingsysteem door te lichten. Nu moet u weten dat normaal gesproken bij de luchtbehandeling het grootste deel van de afgezogen lucht, na filtering, weer wordt ingeblazen in de ruimte. Recirculatie heet dat. De energiekosten zouden veel te hoog worden als alle ingeblazen lucht zou moeten worden verwarmd (of gekoeld) en alle afgezogen lucht naar buiten zou worden weggeblazen. Maar dat systeem is niet zonder risico in een ziekenhuis. Immers de afgezogen lucht kan een besmettingsbron worden als deze zonder een goede behandeling weer ergens anders wordt ingeblazen. Dat geldt in het bijzonder voor de operatiekamers. De daaruit afgezogen lucht moet volledig worden afgevoerd en de ingeblazen lucht moet volledig vers zijn. Geen recirculatie daar dus. Wat ik nu zag in het bewuste ziekenhuis bij hun operatieafdeling was dat de afsluiting die de recirculatie verhinderde door de technische dienst was verwijderd. De chef technische dienst was kennelijk tot de conclusie gekomen dat een installatie zonder recirculatie toch wel erg ongunstig was voor de energierekening. Kan gebeuren, zo’n blunder. Maar wat me vervolgens nog meer in verwarring bracht, was hoe flegmatiek op mijn constatering werd gereageerd. Ja, ik had wel gelijk, maar geen haast en geen paniek, neem het maar mee in de komende rapportage.
Hoe het is afgelopen? Geen idee, het zal wel zijn opgelost. Maar ik werd van het project gehaald, na overleg tussen mijn directeur en de ziekenhuisdirectie. Nadat ik subtiel had laten doorschemeren dat een artikel in de plaatselijke krant over de situatie toch wel erg vervelende publiciteit voor het ziekenhuis zou opleveren.
Dat was mijn verbijsterende inkijkje in de mores binnen onze ziekenhuizen. Zou de situatie inmiddels erg zijn verbeterd? Ik hoop van wel. Maar ik heb sindsdien nooit gehoord van een onderzoek, laat staan een regelmatige controle, naar het verband tussen de kwaliteit, de steriliteit van de ingeblazen lucht in ziekenhuizen en ziekenhuisgerelateerde besmettingen. Daar zullen de ziekenhuisdirecties vast dwars voor gaan liggen uit vrees voor reputatieschade. Je kunt ziekenhuizen maar het beste vermijden.

Nog maar eens griezelverhaal. Deze ter illustratie van de effectiviteit, het rendement van medische behandelingen. Lees en huiver.
Jaren geleden had de BBC de gewoonte om midden in de nacht, na de normale programmering, programma’s van de Engelse Open Universiteit uit te zenden. Zodat de studenten deze op een videorecorder konden opnemen. Ik rolde per ongeluk in een aflevering van een medische cursus waarin een promovenda de resultaten van haar doctoraalscriptie beschreef. Een in wezen eenvoudig onderzoek. Ze had van alle sterfgevallen in een aantal ziekenhuizen in een bepaalde periode de obductieverslagen vergeleken met het medisch dossier en gekeken of er discrepanties waren. Wat bleek? Een soort triage. Bij een derde van de overledenen was niets bijzonders aan de hand. Correcte diagnose, correcte behandeling, het overlijden was niet te voorkomen geweest. Bij een ander derde deel werden toch onvolkomenheden geconstateerd, hetzij bij de diagnose (bijvoorbeeld een tweede kwaal gemist), hetzij bij de behandeling (bijvoorbeeld niet de meest effectieve medicijnen voorgeschreven), maar deze fouten waren niet zodanig dat het waarschijnlijk was dat die een eerder overlijden hadden veroorzaakt. Bij het laatste derde deel echter waren er echte fouten gemaakt bij diagnose of behandeling en wel zodanig dat moest worden aangenomen dat die de oorzaak van het overlijden waren geweest of het overlijden hadden bespoedigd. 33%! Eén derde! Eén op de drie!
Natuurlijk zullen die cijfers in Nederland véél en véél beter zijn. Werkelijk? Echt? Ik zou dit onderzoek wel eens in Nederland anno nu herhaald willen zien. Lijkt me interessant en verhelderend. En makkelijk uitvoerbaar. Ben erg benieuwd.

Een poosje geleden ben ik eens naar een conferentie geweest waar het overgrote deel van de deelnemers bestond uit leden van de medische beroepsgroep. Ontnuchterend. Niet alleen wat betreft het niveau van de discussies, maar vooral vanwege de soms ronduit excentrieke afwijkende meningen. Komt ook voor binnen andere maatschappelijke sectoren. Een bizarre theoloog, een zonderling politicus, een buitenissige journalist kun je schouderophalend negeren. Maar je zult maar worden doorverwezen naar een specialist die een geheel eigen kijk op de therapeutische mogelijkheden heeft ontwikkeld. En zulke specialisten zijn er. Meer dan me lief is.

Kortom, de kans is behoorlijk groot dat ondanks alle moderne medische technologie, ondanks een breed spectrum aan nieuwe farmaceutische mogelijkheden, de effectiviteit en efficiency van de medische sector behoorlijk omlaag wordt getrokken door de menselijke factor. Werkhouding, oogkleppen, beroepsblindheid, eigengereidheid, dat soort dingen. Plus het feit dat een behoorlijk percentage artsen simpelweg mentaal nog niet klaar is voor de wetenschappelijke aanpak van hun beroepsuitoefening. Keihard volhouden dat dat één methode is, gelijkwaardig aan andere ook waardevolle manieren. Of erger nog, ontkennen dat een wetenschappelijke aanpak binnen de geneeskunde tot de beste resultaten leidt.
Gelukkig is de tijd voorbij dat je je aan een Nederlandse universiteit kunt bekwamen in een “alternatieve” of “complementaire” vorm van de heelmeesterij, maar het blijft een voortdurend opletten voor infiltratie vanuit de magische beunhazerij. Niettemin  wordt er ook in Nederland een groot aantal “opleidingen” voor artsen aangeboden die bedoeld zijn om de markt van teleurgestelde,  wanhopige en goedgelovige zoekers naar genezing te exploiteren. Die markt valt weinig te verwijten (hoewel het percentage goed opgeleide gelovigen wel verbazing wekt), maar de van een universitair diploma voorziene opleiders wel.

Stelt u zich eens wat parallellen voor: een telepathisch econoom, een astrologisch psychiater, een exorcistische theoloog, een grafologische psycholoog, een wichelroedelopende geoloog, een intuïtief ingenieur. Denkt u zich eens in: een instituut voor complementaire bouwkunde die een cursus alternatieve architectuur gaat opzetten waarbij geen bouwkundige berekeningen meer worden toegelaten, maar waarbij slechts een intuïtieve benadering wordt gedoceerd. De cursisten moeten leren aanvoelen of een constructie sterk genoeg is.
Al die dingen zijn denkbaar, maar ze zouden over de volle breedte van de publieke opinie op een complete ridiculisering kunnen rekenen. Waarom ligt dat bij bijvoorbeeld homeopathische artsen dan anders? Waarom kunnen die op meer coulance rekenen? De schade die ze kunnen aanrichten is minstens even groot als die van alle andere bovengenoemde virtuele beunhazen.

Waarom hebben mensen behoefte aan kwakzalverij? En waarom hebben zelfs reguliere artsen behoefte om magische geneeskunde te praktiseren? Voor niet-gediplomeerde kwakzalvers zijn de redenen gemakkelijk te raden: geld, aanzien. Maar waarom verlagen ook gediplomeerde artsen zich tot occult gesjoemel?

Misschien is het verstandig om met de patiënt te beginnen. Immers, als er geen vraag zou zijn, krijgt het aanbod ook moeilijk een voet aan de grond. Dus waarom zou iemand onverklaarbare, onbewezen therapieën met bijbehorende therapeuten prefereren boven behandelmethoden gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek? Zo’n vraag valt onder de rubriek “Waarom doen verstandige mensen zo vaak domme dingen?” of “Waarom geloven goed opgeleide mensen zo vaak in mythes?”. Er worden hele conferenties gehouden over dit soort kwesties.
Dat zijn al complexe vragen als het over andere onderwerpen gaat dan iemands gezondheid. Als dan ook nog eens een ziekte, een kwaal of zelfs maar een lastig ongemak een stoorzender wordt voor een rationele benadering, dan wordt een rechtlijnige oorzaak-gevolg analyse erg lastig. Laten we ons beperken tot een paar aspecten die mogelijk, waarschijnlijk een bijdrage leveren: wanhoop, wantrouwen, weerzin, weerbarstigheid, waanideeën .
Wanhoop. Je zult maar in de situatie zitten dat je te horen hebt gekregen dat je tijd er bijna op zit en dat daar echt niets meer aan te doen is. Van mij mag zo iemand alles, zonder dat ik hem of haar enig verwijt maak. Je mag pas oordelen als je er bent geweest. Misschien ga ik in die situatie ook wel naar Lourdes of sluit ik me aan bij een gespreksgroep voor positief denken. Ik hoop van niet, ik denk ook van niet. Ik zou me schamen, maar ik denk niet laatdunkend over mensen die zich in zo’n situatie aan elke mogelijke reddingsboei vastklampen.
Wantrouwen. Heel begrijpelijk. Heel wat artsen maken er een potje van. Behoorlijk wat artsen behandelen je als een verplichte klus. Specialisten vormen een gesloten clan, een hecht gilde dat als voornaamste doelstelling heeft om inkomsten te maximaliseren. Voor de farmaceutische industrie staan de aandeelhouders op de eerste en de patiënten op de zoveelste plaats. Als ze er mee weg kunnen komen, nemen ze een loopje met de noodzakelijke testtrajecten om de werkzaamheid en veiligheid te onderzoeken. Je moet behoorlijk nuchter zijn om niet paranoïde te worden van het hele medisch-farmaceutische belangencomplex. Is het niet allemaal één grote samenzwering om ons tijdig en financieel profijtelijk naar ons graf te brengen? Zijn de alternatieve genezers geen bondgenoten met dezelfde mening die uit gewetensnood de reguliere geneeskunde hebben verlaten? U ziet de begrijpelijke, aantrekkelijke, verleidelijke manier van denken. Bijna onweerstaanbaar voor dat deel van onze medeburgers dat toch al moeite had om alle stormachtige technische, wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen bij te houden. Nee, wantrouwen is zeer begrijpelijk en heeft reële oorzaken.
Weerzin. Een emotie die wordt gevoed uit dezelfde bron als wantrouwen. Weerzin tegen de autoritaire witte jassen. Weerzin tegen een behandeling als geval in plaats van als mens. Weerzin tegen de hooghartige bluf bij twijfel. Weerzin tegen de standaardbehandelingen. Weerzin, bijna onvermijdelijk.
Weerbarstigheid. Eigenzinnigheid. Dwarsheid. Een bijna sympathieke houding. Kritisch is okay, is nodig, is vruchtbaar. Maar de overdrijving daarvan, dwars om het dwars zijn, is contraproductief. Maar overtuig de weerspannige medemens daar maar eens van.
Waanideeën. Het is niet zo moeilijk om waanideeën te identificeren. Voor een rationeel persoon. Een rationeel persoon onderscheidt ideeën (neutraal), ware ideeën, onware ideeën (waanideeën) en non-ideeën. Als je bij een idee geen enkele manier kunt bedenken om aan te tonen of ze waar of niet waar zijn, zijn het non-ideeën. Waardeloos, in het algemeen, maar in de geneeskunde zeker. De overige ideeën kunnen aan testen, aan onderzoeken worden onderworpen. Als dat is gebeurd kunnen daarmee de waanideeën worden geïdentificeerd. Het grote probleem nu is dat een wensdenker, iemand die een waanidee heeft, niet zo redeneert. Die heeft als uitgangspunt dat zijn idee waar is, dat is onomstotelijk. Vervolgens worden bevestigende argumenten en aanwijzingen gezocht of geconstrueerd en worden ontkennende bewijzen of informatie genegeerd of ontkend. Er gaapt een groot communicatieprobleem tussen rationalisten en wensdenkers. Dat mag dan een probleem zijn, maar ernstiger is natuurlijk dat wensdenkers zulke gewillige slachtoffers zijn van medische kakadorissen.

Komen we terug op de andere vraag. We negeren verder maar de niet-gediplomeerde alternatieve therapeut. Waarom hebben reguliere artsen behoefte om magische geneeskunde te willen praktiseren? Geld, aanzien, frustratie, inertie.

Inertie. De wetenschappelijke methode is nog niet zo erg lang gebruikelijk binnen de geneeskunde. Sterker nog, het overgrote deel van de medische praktijk is nog steeds niet gebaseerd op die methode. Daar moeten we maar genoegen mee nemen. Als we geluk hebben is de op ons toegepaste therapie het gevolg van een empirische methode: berustend op waarnemingen en ervaring. Maar evengoed kunnen we te maken krijgen met restanten van praktijken die nog gebaseerd zijn op oude religieuze, intuïtieve, speculatieve theorieën. Het onkruid van de pseudowetenschap is nog lang niet uitgeroeid binnen de normale, reguliere geneeskunde. De mammoettanker van de totale som van alle gezondheidsmythes is niet makkelijk bij te sturen of te stoppen. Niet vreemd dus eigenlijk dat er ook artsen zijn die, om welke redenen dan ook, helemaal niet zijn gecharmeerd van wetenschappelijke of zelfs empirische methoden en de voorkeur geven aan hun eigen favoriete mystieke benadering. Kwestie van statistiek, naast de gemiddelde arts heb je ook een percentage heel rationele en een percentage heel irrationele.
Frustratie. De medische praktijk is vaak een ellebogenomgeving. Er zijn, begrijpelijk, artsen die zich uit frustratie of weerzin afkeren van hun beroepsomgeving. Misschien kunnen ze niet alle nieuwe ontwikkelingen bijhouden en gaan ze als reactie in de achteruitversnelling, misschien staat de richting van die ontwikkelingen hen tegen en geven ze tegengas.
Geld, aanzien, status, beroepstrots. Niet zo erg lang geleden werden artsen gezien als halfgoden en die status beviel goed. Geheimzinnigheid en mystificatie dienden om onzekerheid en onwetendheid te maskeren. Als patiënt kon je je maar beter schikken in die situatie, want een andere houding zou je wel eens kunnen opbreken. De status van een arts is aan afkalving onderhevig. Hij moet concurreren met de kennis en intelligentie van computerprogramma’s en databases. Een behoorlijk deel van onze medici zou graag terug willen naar vroeger. Speciaal dat deel waarvan de vader ook al arts was. Die vader kreeg veel meer achting en ontzag dan de zoon.
Elke arts zal het ontkennen, maar geld is een sterke drijfveer. In een omgeving waar specialisten tonnen verdienen, willen de mindere krabbelaars ook wel eens een nieuwe Alfa Romeo voor hun vrouw en een nieuwe Jaguar voor zichzelf kopen. En aangezien er een lucratieve markt voor de magische benadering is, moet die ook worden bediend. Anders gaan al die wanhopige patiënten maar naar onopgeleide beunhazen. Dan kunnen ze toch maar beter door een gediplomeerde alternatieve arts worden geholpen. Het bekende “burgemeester in oorlogstijd” argument. Laat ik een illustratie geven. Een voorbeeld uit de praktijk die mogelijk een beetje verduidelijkt hoe een arts op het verkeerde pad kan raken.
Ik ben bij toeval wat meer bekend met een bepaalde ziekte die wordt veroorzaakt door een tekort aan een bepaalde lichaamseigen stof. De voor de hand liggende, en ook succesvol ontwikkelde therapie is om deze lichaamseigen stof weer op een geschikte manier in het lichaam in te brengen. Voordat die therapie beschikbaar was, was er een Amerikaanse arts die zelf een therapie had ontwikkeld voor deze ziekte. Een onwaarschijnlijke remedie, een combinatie van drie elementen. Matige fysiotherapie, een dieet en efedrine. Fysiotherapie is goed voor iedereen, kan nooit kwaad, moet je niet nalaten, maar de invloed ervan op deze kwaal is nooit erg groot gebleken. Het effect van een dieet in relatie tot deze ziekte was al eerder op verschillende plaatsen onderzocht en bleek nihil. Efedrine is een soort pepmiddel, toegepast als partydrug, seksstimulans, afslankmiddel, etc. Een gevaarlijk middel. Verboden in Nederland. Geen enkele medicus die ik er naar vroeg had ook maar het flauwste idee wat dit middel voor dit ziektebeeld in therapeutisch opzicht zou kunnen betekenen.
Deze arts werd bekend als dè grote deskundige voor deze ziekte in de VS. Patiënten vanuit alle uithoeken van het land en ook uit het buitenland kwamen hem consulteren. Tegen een geringe vergoeding ongetwijfeld. Hij publiceert ook. Niet over echt uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek, louter over zijn positieve anekdotische bevindingen. Veel patiënten voelden zich beter. Stelt u zich eens voor. Een benedengemiddelde arts wordt plotseling dè expert in een zelfontwikkelde medische niche. Roem, status, aanzien, geld. De minachting van de echte wetenschappers neemt hij voor lief, trotseert hij, negeert hij. Het vreemde is, dat deze charlatan nog steeds klanten heeft nu een er een echte therapie beschikbaar is en nog steeds aan een ziekenhuis is verbonden (voor zover ik weet).

Laten we de hoofdlijn weer opvatten. Er zijn dus begrijpelijke menselijke tekortkomingen bij arts en patiënt die er de oorzaak van zijn dat we niet overal en altijd over een adequate medische praktijk kunnen beschikken. Daarnaast zijn er nog een aantal  fenomenen die een niet-wetenschappelijke benadering in de kaart spelen.
Een paar. Allereerst is er het fenomeen van het vermogen van het lichaam tot zelfgenezing. Als het lichaam uit zichzelf herstelt, maar tegelijk onderworpen is aan een magische therapie, zal de genezing natuurlijk worden geclaimd door de magisch therapeut. Uit eigen ervaring weet ik bijvoorbeeld dat het herstel van een forse griepaanval met gebruik van medicijnen ongeveer twee weken duurt en zonder medicijnen ongeveer veertien dagen.
Twee: wonderbaarlijke genezingen komen voor. Een helaas gering percentage herstelt tegen alle gefundeerde voorspellingen en verwachtingen in. Ook bij de reguliere behandelingen. Alleen worden dit soort wonderbaarlijke genezingen bij de pseudogenezers tot de laatste druppel uitgemolken. Reguliere genezers zijn in zo’n geval altijd een beetje beschroomd omdat ze een onjuiste voorspelling hebben gedaan.
Drie: mensen houden heel vaak tegen beter weten in vast aan hun foute keus. Ze geven niet snel toe. Dat geldt zowel voor de kopers van Italiaanse  auto’s als voor degenen die zich aan een occulte therapieën hebben onderworpen.
Vier: een selectief geheugen. Mensen onthouden positieve gebeurtenissen veel beter en langer dan negatieve.
En dan (vijf) het verreweg belangrijkste en meest mysterieuze fenomeen: het placebo-effect. Het placebo-effect is een inmiddels redelijk goed onderzocht maar nog steeds mysterieus verschijnsel. Er zijn allerlei factoren die het placebo-effect bevorderen. Zaken als empathie, vertrouwen,duidelijkheid, eenduidigheid, overtuigingskracht, rituelen, magie, kleur van de pillen, frequentie van toedienen, kleding van de therapeut, inrichting van de spreekkamer, prijs van de behandeling, etc. etc.  Pseudogenezers zijn ware meesters in het maximaliseren van het placebo-effect. In dit opzicht kunnen de meeste reguliere artsen nog een hoop leren. Geen wonder natuurlijk, want niet-conventionele genezers zoals bijvoorbeeld homeopaten hebben alleen maar placebo’s
in de aanbieding.

Is het H-woord eindelijk gevallen. Homeopathie. Representatief voor de hele verzameling van de niet-wetenschappelijke geneeskunde en dubbel interessant omdat deze denkbeelden zo aantrekkelijk blijken te zijn voor goed opgeleide mensen.
De uitgangspunten van de homeopathie zijn zo curieus, zo merkwaardig, zo gestoeld in het tijdperk van diepe wetenschappelijke duisternis, zo doordrenkt van magisch denken, zo gespeend van elke wetenschappelijke verificatie, dat je in opperste verbijstering verdwaasd achterblijft. Vuur met vuur bestrijden, symptomen met symptomen, “schudden” met leeringebonden boeken, verdunnen tot alle “werkzame” stof is verdwenen maar waarbij de werkzaamheid van deze stof wordt “overgedragen” op het oplosmiddel. Pure stompzinnigheid ontsproten uit onwetendheid, maar kennelijk slaat het aan bij veel mensen. Homeopathie is net als bijvoorbeeld de astrologie nog een restant van het magisch associatieve denken uit tijden dat er voor de meest eenvoudige natuurverschijnselen nog geen spoor van een verklaring was.
Bij de astrologie verklaart men karaktertrekken, eigenschappen uit een relatie tussen het tijdstip van geboorte en een fantasievolle interpretatie van een bepaald sterrenbeeld. Iemand vond ooit dat een paar sterren bij elkaar in de buurt de figuur van een stier vormden en dus hebben alle mensen die eind april, begin mei zijn geboren karaktertrekken van een stier. Volgens dezelfde manier van denken hebben de meeste lustopwekkende middelen een vorm, uiterlijk of andere eigenschap die is terug te brengen tot de vorm, uiterlijk of andere eigenschap  van een penis, vulva of testikel.
Sommige mensen noteren, als ze een aanrijding zien, meteen de getallen op de kentekens van de betrokken auto’s en gaan vervolgens naar een loterijwinkel om loten met de betreffende getallen te kopen. Ze praktiseren een bepaalde gelukstheorie. Sporters dragen soms een ongewassen stuk ondergoed om continuering van succes af te dwingen. Massa’s mensen zullen nooit een eerste traptree met hun linker- of rechterbeen betreden. Brengt ongeluk. Vliegt er plotseling een vogel op, dan is er waarschijnlijk een bekende zojuist overleden. Heb je jeuk aan je hand dan kun je binnenkort een mooi geldbedrag verwachten. Etc. etc. Het magische denken is nog volop onder ons.

U wist waarschijnlijk dat u tamelijk eenvoudig een miljoen dollars kunt verdienen. U hoeft alleen maar aan te tonen dat een homeopathisch middel andere eigenschappen heeft dan de vloeistof waarin het is opgelost, meestal alcohol of gedestilleerd water. Een paar jaar geleden was er nog behoorlijke opwinding in homeopatenland. Door een onverdacht gerenommeerd Frans laboratorium was, tegengesteld aan alle verwachtingen, aangetoond dat een homeopathische ontstekingsremmer beter werkte dan de oplosvloeistof. Verbazing alom in reguliere medische kringen. De BBC kreeg er lucht van en haalde James Randi van de miljoen dollar beloning erbij om aan te tonen dat òf het onderzoek niet deugde òf om het miljoen uit te keren. Het onderzoek deugde op het eerste gezicht, netjes dubbel blind. Totdat men eindelijk, na veel gepuzzel, in de gaten kreeg waar de adder zich onder het gras schuil hield. Alle monsters waren netjes geneutraliseerd, tot aan het moment dat de resultaten, in de vorm van bacteriën in laboratoriumschaaltjes, moesten worden geteld. De medewerkers die dit deden wisten of ze met een homeopathisch schaaltje of een placeboschaaltje bezig waren. Dat veroorzaakte de afwijking. Toen de proef daarna nog een paar keer werd herhaald zonder deze tekortkoming presteerde het homeopathische middel, zoals te verwachten was, precies evengoed als de oplosvloeistof. James Randi kon het miljoen in zijn zak houden. Illustratief, hoe nauw het luistert om proeven perfect te organiseren.

Homeopaten zijn overigens niet de placebokampioenen in kakadorusland. Dat zijn ongetwijfeld de gebedsgenezers. Al was het alleen maar omdat hun placebo niet eens uit gedestilleerd water, maar uit helemaal niets bestaat. Placebo ultimo forma. Plus een fantastische smoes als het niet werkt. Het geloof was dan niet sterk genoeg, het gebed niet echt gemeend. Of God had andere plannen. Kan gebeuren. Zijn wil moeten we aanvaarden. Gebedsgenezing onttrekt zich om die redenen ook aan mogelijk onderzoek. Waarachtigheid van geloof is moeilijk meetbaar en Gods wil al helemaal niet.
Toch, u gelooft het misschien niet, zijn er wel eens pogingen gedaan om het effect van het gebed te meten. De meeste met ingebouwd bedrog, maar er is één onderzoek van onverdacht signatuur: het Harvard gebedsexperiment. Opgezet om de  positieve invloed van het geneesgebed aan te tonen. Dat pakte iets anders uit.
Men liet bij deze proef gebeden los op 1800 patiënten die een bypass-operatie hadden ondergaan. Er werd gebeden door drie onverdachte gebedsgemeenschappen. De patiënten werden verdeeld in drie groepen. (I) een groep waarvoor werd gebeden en die wist dat dat mogelijk wel, maar mogelijk ook niet het geval was; (II) een groep waarvoor niet werd gebeden die ook wist dat er mogelijk wel, mogelijk niet voor hen werd gebeden en (III) een groep waarvoor werd gebeden en die zeker wist dat er voor hen werd gebeden. De resultaten waren deels zoals viel te verwachten, maar voor een ander deel zeer verrassend. Tussen groep I en II bleek geen verschil, evenveel complicaties. Bidden had geen effect gesorteerd. Maar bij groep III bleken er juist méér complicaties op te treden. Bidden, of in elk geval de wetenschap dat er voor hen werd gebeden, had bij deze groep een negatief effect.
Waarom? Uw verklaring is voorlopig evengoed als de mijne. Misschien was deze groep wat slordiger met het innemen van medicijnen omdat ze wisten dat er toch al voor hen werd gebeden. Zoals in rooms-katholieke kringen auto’s soms worden gezegend om onderhoudsbeurten uit te sparen. Zou kunnen.

Kortom, tenslotte, afrondend. Probeer ik u te laten terugkeren van de dwalingen uws weegs? Absoluut niet. Als u al een scepticus bent heb ik voor u alleen maar een aantal open deuren nog verder open gezet. Als u wel gelooft in alternatieve therapieën, hoop ik dat u zich realiseert dat dat een geloof is, dat u uw verstand en intellect bewust op een laag pitje hebt gezet ten faveure van uw intuïtie, uw verlangens, uw hoop, uw wanhoop. Uw het volste recht. Ik heb niet bedoeld uw keuzevrijheid te willen beknotten. Als u een twijfelaar bent, hoop ik u te hebben voorzien van wat stof tot verder twijfelen. Gaat uw twijfel de kant op van morrende acceptatie van onze gebrekkige gezondheidszorg annex farmaceutische industrie, prima, probeer te blijven morren. Maar gaat uw twijfel richting wanhoop, misschien is er na die depressieve fase straks toch weer uitzicht op een iets positievere periode. Sterkte ermee.


Geen opmerkingen:

Een reactie posten