Een standbeeld voor
professor Foa
Een vliegtuig is een erg dom ding.
Het heeft een groot aantal ingebakken nadelen. Het grootste probleem is
natuurlijk dat het naar beneden kan vallen. Boem, ho. Bij een ongeval met een
trein of auto(bus) maken de passagiers een betere kans. Maar, afgezien daarvan,
zijn er nog een groot aantal vervelende eigenschappen.
Een
vliegtuig moet bijvoorbeeld niet alleen altijd zijn motor meeslepen, maar ook
zijn eigen brandstof. Wat een groot probleem is, want het is juist zaak om het
gewicht van een vliegtuig zo laag mogelijk te houden. Eigenlijk zou je een
vliegtuig per katapult willen afschieten en dan verder in glijvlucht naar zijn
bestemming sturen. Een soort veredeld zweefvliegtuig. Beetje lastig te
realiseren helaas. (Maar ook weer niet totaal onmogelijk, merkwaardig genoeg.)
Om het gewicht van een vliegtuig een beetje binnen de perken te houden moeten we een erg onzuinige en vervuilende motor gebruiken, een variant van de gasturbine, de straalmotor. Die straalmotor stookt kerosine. Als de olie straks op is kunnen we moeilijk overgaan op steenkool, kernenergie of elektriciteit. Dat wordt nog een lastige opgave. Hoewel: uit steenkool kunnen we straks best kerosine maken als het moet. Koop aandelen Sasol tegen die tijd (een uiterst goede beleggingstip).
Vliegtuigen produceren een hoop lawaai dat vooral in de buurt van vliegvelden door erg weinig mensen wordt geapprecieerd.
En waar ook weinig aan te doen is: vliegtuigen moeten versnellen tijdens het opstijgen en vertragen tijdens het dalen. Precies tegen de werking van de zwaartekracht in. Dat hadden we liever andersom gezien, dat zou een hoop energie schelen.
Om het gewicht van een vliegtuig een beetje binnen de perken te houden moeten we een erg onzuinige en vervuilende motor gebruiken, een variant van de gasturbine, de straalmotor. Die straalmotor stookt kerosine. Als de olie straks op is kunnen we moeilijk overgaan op steenkool, kernenergie of elektriciteit. Dat wordt nog een lastige opgave. Hoewel: uit steenkool kunnen we straks best kerosine maken als het moet. Koop aandelen Sasol tegen die tijd (een uiterst goede beleggingstip).
Vliegtuigen produceren een hoop lawaai dat vooral in de buurt van vliegvelden door erg weinig mensen wordt geapprecieerd.
En waar ook weinig aan te doen is: vliegtuigen moeten versnellen tijdens het opstijgen en vertragen tijdens het dalen. Precies tegen de werking van de zwaartekracht in. Dat hadden we liever andersom gezien, dat zou een hoop energie schelen.
U zit
natuurlijk intussen al wat tegenargumenten te bedenken: wat zijn de voordelen
van het reizen met een vliegtuig? Het is snel. Heel hoog is er weinig
luchtweerstand. Je hebt geen weg of spoor nodig. Je kunt elke willekeurige
bestemming bereiken.
Op al deze plussen valt behoorlijk wat af te dingen. Inderdaad heeft een vliegtuig een hoge snelheid. Maar een reiziger is natuurlijk alleen maar geïnteresseerd in de totale reistijd van deur tot deur, niet in de maximale snelheid. En dan kun je in veel gevallen beter de trein, de bus of de auto nemen.
Een vliegtuig heeft op een paar duizend meter hoogte inderdaad heel weinig luchtweerstand. Maar dat heeft een vervelende prijs: de luchtlagen daarboven worden verstoord, alle uitlaatgassen worden er gedumpt. We hebben nog weinig benul wat al die kooldioxide en stikstofoxides daar precies gaan uitrichten op de lange duur.
Inderdaad: een vliegtuig heeft geen weg of spoorweg nodig, dat scheelt. Maar ook dat voordeel is minder overtuigend dan we op het eerste gezicht zouden denken. Vliegveldcomplexen vreten ook ruimte. En bij elke vlucht is voor- en natransport nodig. Per auto, bus of trein. Erg moeilijk te kwantificeren dit aspect.
Laatste vermeende voordeel: met een vliegtuig kun je naar elke willekeurige bestemming. Ook dat is zeer relatief. Toegegeven: vanuit Schiphol kun je rechtstreeks naar meer internationale bestemmingen dan vanuit Amsterdam CS. Maar het aantal rechtstreekse bestemmingen is wel beperkt. En als je gedwongen moet overstappen op vliegvelden ben je nog niet jarig, dat kan uren en uren kosten. Dit nog afgezien van het tijdrovende voor- en natransport en toestanden met bagage en controles.
Op al deze plussen valt behoorlijk wat af te dingen. Inderdaad heeft een vliegtuig een hoge snelheid. Maar een reiziger is natuurlijk alleen maar geïnteresseerd in de totale reistijd van deur tot deur, niet in de maximale snelheid. En dan kun je in veel gevallen beter de trein, de bus of de auto nemen.
Een vliegtuig heeft op een paar duizend meter hoogte inderdaad heel weinig luchtweerstand. Maar dat heeft een vervelende prijs: de luchtlagen daarboven worden verstoord, alle uitlaatgassen worden er gedumpt. We hebben nog weinig benul wat al die kooldioxide en stikstofoxides daar precies gaan uitrichten op de lange duur.
Inderdaad: een vliegtuig heeft geen weg of spoorweg nodig, dat scheelt. Maar ook dat voordeel is minder overtuigend dan we op het eerste gezicht zouden denken. Vliegveldcomplexen vreten ook ruimte. En bij elke vlucht is voor- en natransport nodig. Per auto, bus of trein. Erg moeilijk te kwantificeren dit aspect.
Laatste vermeende voordeel: met een vliegtuig kun je naar elke willekeurige bestemming. Ook dat is zeer relatief. Toegegeven: vanuit Schiphol kun je rechtstreeks naar meer internationale bestemmingen dan vanuit Amsterdam CS. Maar het aantal rechtstreekse bestemmingen is wel beperkt. En als je gedwongen moet overstappen op vliegvelden ben je nog niet jarig, dat kan uren en uren kosten. Dit nog afgezien van het tijdrovende voor- en natransport en toestanden met bagage en controles.
Kortom: alle
theoretische voordelen van vliegverkeer zijn in de praktijk in het gunstigste
geval maar zeer relatief. Afhankelijk van de specifieke situatie, maar niet
algemeen. Altijd zul je als reiziger steeds
een afweging maken. En ja, vaak valt die afweging toch in het voordeel
van een vliegtuig uit.
Die keus is natuurlijk wel het gevolg van de beslissingen die in het verleden zijn gemaakt. Stel dat je vanuit Amsterdam met een hoge snelheid treinverbinding naar alle grote steden in Europa zou kunnen reizen. En stel dat vliegreizen en treinreizen even duur waren. Dan zouden de marktaandelen wel even iets anders liggen.
Die keus is natuurlijk wel het gevolg van de beslissingen die in het verleden zijn gemaakt. Stel dat je vanuit Amsterdam met een hoge snelheid treinverbinding naar alle grote steden in Europa zou kunnen reizen. En stel dat vliegreizen en treinreizen even duur waren. Dan zouden de marktaandelen wel even iets anders liggen.
Laten we
daarom nu eens even niet uitgaan van de scheefgegroeide bestaande toestand,
maar van een schone lei situatie. Het is moeilijk in te denken, maar stel dat
we nog eens de keus zouden hebben tussen –bijvoorbeeld- een europees
luchtverbindingsnet en een hoge snelheid railnet. Wat zijn dan de ingebakken
voor- en nadelen?
Vliegtuigen zijn sneller maar zijn behept met meer secundaire reistijd. Treinen zijn schoner (als de elektrische energie op een fatsoenlijke manier wordt geproduceerd) en verstoren en vervuilen onze hogere luchtlagen niet. Ze zijn potentieel ook stiller, maar hun geluid vervuilt wel over een veel groter oppervlak. Treinen zijn in potentie ook comfortabeler, hoewel het veel geld kost om dat hoge comfort te handhaven bij hoge snelheden. Vooral bij de kortere reisafstanden verbruikt een treinreiziger ook beduidend minder energie, ondanks de lage luchtweerstand van een vliegtuig op grote hoogte. De trein pareert dit probleem door zich relatief lang te maken. Ondanks de oppervlaktehonger van vliegvelden is vliegverkeer toch veel gunstiger wat betreft de ruimtebehoefte. Een immens probleem voor nieuw aan te leggen spoorlijnen.
Vliegtuigen zijn sneller maar zijn behept met meer secundaire reistijd. Treinen zijn schoner (als de elektrische energie op een fatsoenlijke manier wordt geproduceerd) en verstoren en vervuilen onze hogere luchtlagen niet. Ze zijn potentieel ook stiller, maar hun geluid vervuilt wel over een veel groter oppervlak. Treinen zijn in potentie ook comfortabeler, hoewel het veel geld kost om dat hoge comfort te handhaven bij hoge snelheden. Vooral bij de kortere reisafstanden verbruikt een treinreiziger ook beduidend minder energie, ondanks de lage luchtweerstand van een vliegtuig op grote hoogte. De trein pareert dit probleem door zich relatief lang te maken. Ondanks de oppervlaktehonger van vliegvelden is vliegverkeer toch veel gunstiger wat betreft de ruimtebehoefte. Een immens probleem voor nieuw aan te leggen spoorlijnen.
Het is
duidelijk dat we voor onze reizen over een middellange afstand moeten kiezen
uit twee systemen die allebei hun ingebouwde nadelen bezitten die er niet
zomaar met een paar vernieuwingen en verbeteringen uit zijn te halen.
Zou er,
gesteld dat we helemaal opnieuw zouden mogen beginnen, niet een verkeerssysteem
zijn te bedenken, dat de onvermijdelijke nadelen van vliegtuigen en treinen
niet heeft?
Laten we een poging doen. Wat zijn de ideale eigenschappen van het nieuw te ontwerpen systeem? Schoon. Licht. Stil. Snel. Veilig. Efficiënt. Lage oppervlaktebehoefte. Lage secundaire reistijden. Comfortabel.
We moeten ergens beginnen.
We proberen het systeem ondergronds te construeren (schoon, stil, lage oppervlaktebehoefte). Dan hebben we al meteen een fors probleem als het systeem een hoge snelheid moet hebben. De tunnel (of buis) moet een veel grotere doorsnede hebben dan het voertuig om de luchtweerstand een beetje binnen de perken te houden. Anders gaat het voertuig werken als een zuiger in een cilinder. Terwijl de luchtweerstand toch al een formidabele energieslurper is bij een hoge snelheid. Die loopt niet kwadratisch maar met de derde macht op. Dus een voertuig heeft bij 200 km/h acht keer zoveel vermogen nodig dan bij 100 km/h. En zestien keer zoveel bij 250 km/h en zevenentwintig keer bij 300 km/h. Dat tikt aan.
Als we daarom een hoge snelheids-buistrein willen maken is er maar één goede oplossing: we moeten het tunnel- of buizenstelsel vacuüm of bijna vacuüm maken. Dan blijft de luchtweerstand laag en kan de tunneldoorsnede beperkt blijven. We hebben nu dus een grote uitvoering van een buizenpostsysteem verzonnen.
We exploreren verder. Wat doen we met de aandrijving? Ons ideaal is om zowel de aandrijving als de brandstof buiten het voertuig zelf te houden. Bij snelle treinen weegt de aandrijving plus brandstof anders al snel meer dan de helft van het totale voertuiggewicht. Ons buizenpostsysteem brengt ook hier uitkomst. We kunnen de trein aandrijven door een gering drukverschil te laten ontstaan tussen de achter- en de voorzijde van de trein. Simpelweg door via een klep wat lucht achter de trein in de buis te laten stromen. De aandrijving vindt dus in feite plaats door vacuümpompen die stationair draaien op verschillende plaatsen langs het tunnelstelsel.
Het zal duidelijk zijn dat we nu in potentie een schoon, stil, licht, efficiënt systeem hebben met een lage oppervlaktebehoefte en lage secundaire reistijden.
Hoe zit het met de snelheid? Bij een verkeerssysteem zijn reissnelheden belangrijker dan de maximum snelheden. De reissnelheden worden erg beperkt door haltetijden en door de beperkte versnelling bij het optrekken en vertraging bij het afremmen. Die beperking kan technische oorzaken hebben, maar ook het comfort voor de reiziger legt hier grenzen.
En hier precies ligt de unieke, de geniale eigenschap van onze buistrein. We kunnen immers gebruik maken van de zwaartekracht. Als de trein het station (aan het oppervlak) verlaat, rijdt hij langs een helling omlaag, versneld door de zwaartekracht. Geheel gratis. Bij het naderen van een station moet worden afgeremd. Weer helpt de zwaartekracht. Weer wordt er geen dure bewegingsenergie door de remmen in warmte omgezet.
Dat is het energieaspect. Technisch kunnen we dus, zeer efficiënt, hoge versnellingen en vertragingen realiseren.
Hoe zit het met het comfortaspect? Moeten de reizigers in de riemen? Nee. We komen nu op een nog unieker, genialer aspect. Zet u schrap.
Even een gedachte-experiment. Leg de rails van een modelspoorweg op een helling van pakweg een graad of dertig. Zet een platte speelgoedwagon boven aan de helling. Zet een krijtje (of iets anders met vergelijkbare afmetingen) rechtop op het modelwagonnetje. Laat deze boven aan de helling los. Wat gebeurt er?
Het wagentje versnelt, maar merkwaardig genoeg valt het krijtje niet om. Kennelijk “voelt” het krijtje de versnelling niet, anders zou het wel naar achteren omvallen. Als we de mogelijkheid hadden zouden we de proef ook kunnen uitvoeren met een stuk boomstam op een platte spoorwagon op een echte helling.
Laten we ons goed de consequentie hiervan realiseren. Kennelijk “voelt” een passagier een versnelling niet in een voertuig dat van een helling rijdt en alleen door de zwaartekracht wordt versneld. Hij “valt” net zo hard naar beneden als het voertuig. Voor degenen onder u die een beetje mechanica beheersen is dat vrij gemakkelijk na te rekenen. Precies het omgekeerde geldt bij het vertragen tegen de helling op. Ook dan merkt een reiziger niets van het remmen tegen de helling op.
Denk overigens nu niet dat het gebruik van hellingen voor het versnellen en vertragen betekent dat het hele tunnel- of buizensysteem erg diep moet komen te liggen. Dat valt mee. Hoewel. Afhankelijk van de versnelling en vertraging en de topsnelheid die we willen halen moeten we rekenen op enkele tientallen meters, eventueel tot zo’n 100 à 150 meter. Maar geen honderden meters. We hoeven natuurlijk niet de diepte in als we dat niet willen, maar dan missen we het energievoordeel (gratis versnellen en vertragen) en zijn we om comfortredenen beperkt in de toelaatbare versnelling en vertraging.
Laten we een poging doen. Wat zijn de ideale eigenschappen van het nieuw te ontwerpen systeem? Schoon. Licht. Stil. Snel. Veilig. Efficiënt. Lage oppervlaktebehoefte. Lage secundaire reistijden. Comfortabel.
We moeten ergens beginnen.
We proberen het systeem ondergronds te construeren (schoon, stil, lage oppervlaktebehoefte). Dan hebben we al meteen een fors probleem als het systeem een hoge snelheid moet hebben. De tunnel (of buis) moet een veel grotere doorsnede hebben dan het voertuig om de luchtweerstand een beetje binnen de perken te houden. Anders gaat het voertuig werken als een zuiger in een cilinder. Terwijl de luchtweerstand toch al een formidabele energieslurper is bij een hoge snelheid. Die loopt niet kwadratisch maar met de derde macht op. Dus een voertuig heeft bij 200 km/h acht keer zoveel vermogen nodig dan bij 100 km/h. En zestien keer zoveel bij 250 km/h en zevenentwintig keer bij 300 km/h. Dat tikt aan.
Als we daarom een hoge snelheids-buistrein willen maken is er maar één goede oplossing: we moeten het tunnel- of buizenstelsel vacuüm of bijna vacuüm maken. Dan blijft de luchtweerstand laag en kan de tunneldoorsnede beperkt blijven. We hebben nu dus een grote uitvoering van een buizenpostsysteem verzonnen.
We exploreren verder. Wat doen we met de aandrijving? Ons ideaal is om zowel de aandrijving als de brandstof buiten het voertuig zelf te houden. Bij snelle treinen weegt de aandrijving plus brandstof anders al snel meer dan de helft van het totale voertuiggewicht. Ons buizenpostsysteem brengt ook hier uitkomst. We kunnen de trein aandrijven door een gering drukverschil te laten ontstaan tussen de achter- en de voorzijde van de trein. Simpelweg door via een klep wat lucht achter de trein in de buis te laten stromen. De aandrijving vindt dus in feite plaats door vacuümpompen die stationair draaien op verschillende plaatsen langs het tunnelstelsel.
Het zal duidelijk zijn dat we nu in potentie een schoon, stil, licht, efficiënt systeem hebben met een lage oppervlaktebehoefte en lage secundaire reistijden.
Hoe zit het met de snelheid? Bij een verkeerssysteem zijn reissnelheden belangrijker dan de maximum snelheden. De reissnelheden worden erg beperkt door haltetijden en door de beperkte versnelling bij het optrekken en vertraging bij het afremmen. Die beperking kan technische oorzaken hebben, maar ook het comfort voor de reiziger legt hier grenzen.
En hier precies ligt de unieke, de geniale eigenschap van onze buistrein. We kunnen immers gebruik maken van de zwaartekracht. Als de trein het station (aan het oppervlak) verlaat, rijdt hij langs een helling omlaag, versneld door de zwaartekracht. Geheel gratis. Bij het naderen van een station moet worden afgeremd. Weer helpt de zwaartekracht. Weer wordt er geen dure bewegingsenergie door de remmen in warmte omgezet.
Dat is het energieaspect. Technisch kunnen we dus, zeer efficiënt, hoge versnellingen en vertragingen realiseren.
Hoe zit het met het comfortaspect? Moeten de reizigers in de riemen? Nee. We komen nu op een nog unieker, genialer aspect. Zet u schrap.
Even een gedachte-experiment. Leg de rails van een modelspoorweg op een helling van pakweg een graad of dertig. Zet een platte speelgoedwagon boven aan de helling. Zet een krijtje (of iets anders met vergelijkbare afmetingen) rechtop op het modelwagonnetje. Laat deze boven aan de helling los. Wat gebeurt er?
Het wagentje versnelt, maar merkwaardig genoeg valt het krijtje niet om. Kennelijk “voelt” het krijtje de versnelling niet, anders zou het wel naar achteren omvallen. Als we de mogelijkheid hadden zouden we de proef ook kunnen uitvoeren met een stuk boomstam op een platte spoorwagon op een echte helling.
Laten we ons goed de consequentie hiervan realiseren. Kennelijk “voelt” een passagier een versnelling niet in een voertuig dat van een helling rijdt en alleen door de zwaartekracht wordt versneld. Hij “valt” net zo hard naar beneden als het voertuig. Voor degenen onder u die een beetje mechanica beheersen is dat vrij gemakkelijk na te rekenen. Precies het omgekeerde geldt bij het vertragen tegen de helling op. Ook dan merkt een reiziger niets van het remmen tegen de helling op.
Denk overigens nu niet dat het gebruik van hellingen voor het versnellen en vertragen betekent dat het hele tunnel- of buizensysteem erg diep moet komen te liggen. Dat valt mee. Hoewel. Afhankelijk van de versnelling en vertraging en de topsnelheid die we willen halen moeten we rekenen op enkele tientallen meters, eventueel tot zo’n 100 à 150 meter. Maar geen honderden meters. We hoeven natuurlijk niet de diepte in als we dat niet willen, maar dan missen we het energievoordeel (gratis versnellen en vertragen) en zijn we om comfortredenen beperkt in de toelaatbare versnelling en vertraging.
Wat een
geniaal systeem, het heeft alles. Schoon, licht, stil, snel, efficiënt,
comfortabel, lage oppervlaktebehoefte, lage secundaire reistijden. Veilig ook
in principe. Wat we zijn vergeten is goedkoop. Dat zou nog wel eens een klein
praktisch probleempje kunnen opleveren. We hebben nog geen idee hoe we tegen
een beetje redelijke kosten een mooie
rechte buis onder de grond kunnen maken. En we hebben ook nog geen
beslissingen genomen over hoe de
ondersteuning en geleiding, zeg maar de wielen en de besturing er uit moet
komen te zien. Allemaal van later zorg. Technisch oplosbaar. Voorlopig zijn we
even stil in pure bewondering.
Tijd voor een bekentenis: ik heb dit transportsysteem niet helemaal zelf verzonnen. Het basisidee heb ik van professor Foa. Wie? Professor Joseph Victor Foa. Hij was in de tweede helft van de vorige eeuw hoogleraar in de U.S.A. Geboren in Italië als Giuseppe Vittorio Foa vluchtte hij vlak voor de tweede wereldoorlog via Zwitserland naar Amerika. Zijn specialisme was voortstuwing van vliegtuigen en raketten, over welk onderwerp hij een standaardwerk schreef (Elements of Flight Propulsion). Ongetwijfeld een zeer interessant maar eigenwijs en lastig persoontje. Mij zeer sympathiek zonder dat ik hem ooit heb gekend. Al in 1947 wees hij ontwikkelaars van zogenaamde “vliegende vleugel” bommenwerpers van Northrop op een grote rekenfout, een enorme blunder, waardoor hun ontwerp helemaal niet de gunstige eigenschappen had die ze claimden. Veel latere bommenwerpers, bijvoorbeeld de beruchte B52 en de B2 “stealth” vliegtuigen waren gebaseerd op het ontwerp van de vliegende vleugels, inclusief rekenfout. Deze rekenblunder heeft dus nog tientallen jaren ongehinderd voortgewoekerd bij de Amerikaanse militaire vliegtuigontwikkeling naar het schijnt. Weinig reflectie en collegiale feedback in die kringen. Foa heeft zeer waarschijnlijk weinig vrienden gemaakt met deze vinger op deze zere plek.
Maar dit alles, hoe interessant ook, even terzijde. Een ander blijk van Foa’s maatschappelijke betrokkenheid en bemoeizucht was dat hij in de zeventiger jaren een groot aantal artikelen publiceerde met verschillende versies van de door hem bedachte tube train. Ik heb overigens nooit een versie van de buistrein gezien met de pneumatische aandrijving die ik boven beschreef, hoe voor de hand liggend ook. Daarvoor had hij vanuit zijn eigen discipline kennelijk een blinde vlek.
Tijd voor een bekentenis: ik heb dit transportsysteem niet helemaal zelf verzonnen. Het basisidee heb ik van professor Foa. Wie? Professor Joseph Victor Foa. Hij was in de tweede helft van de vorige eeuw hoogleraar in de U.S.A. Geboren in Italië als Giuseppe Vittorio Foa vluchtte hij vlak voor de tweede wereldoorlog via Zwitserland naar Amerika. Zijn specialisme was voortstuwing van vliegtuigen en raketten, over welk onderwerp hij een standaardwerk schreef (Elements of Flight Propulsion). Ongetwijfeld een zeer interessant maar eigenwijs en lastig persoontje. Mij zeer sympathiek zonder dat ik hem ooit heb gekend. Al in 1947 wees hij ontwikkelaars van zogenaamde “vliegende vleugel” bommenwerpers van Northrop op een grote rekenfout, een enorme blunder, waardoor hun ontwerp helemaal niet de gunstige eigenschappen had die ze claimden. Veel latere bommenwerpers, bijvoorbeeld de beruchte B52 en de B2 “stealth” vliegtuigen waren gebaseerd op het ontwerp van de vliegende vleugels, inclusief rekenfout. Deze rekenblunder heeft dus nog tientallen jaren ongehinderd voortgewoekerd bij de Amerikaanse militaire vliegtuigontwikkeling naar het schijnt. Weinig reflectie en collegiale feedback in die kringen. Foa heeft zeer waarschijnlijk weinig vrienden gemaakt met deze vinger op deze zere plek.
Maar dit alles, hoe interessant ook, even terzijde. Een ander blijk van Foa’s maatschappelijke betrokkenheid en bemoeizucht was dat hij in de zeventiger jaren een groot aantal artikelen publiceerde met verschillende versies van de door hem bedachte tube train. Ik heb overigens nooit een versie van de buistrein gezien met de pneumatische aandrijving die ik boven beschreef, hoe voor de hand liggend ook. Daarvoor had hij vanuit zijn eigen discipline kennelijk een blinde vlek.
Ik meende
dat ik met een beetje Googlelen wel de artikelen over zijn buistreinen zou
kunnen terugvinden. Niets van dat alles. Verbazingwekkend, hoe er toch van
alles uit de periode voor het internet in een zwart gat is verdwenen. Een
belangrijke reden om dit weer op te rakelen. Er komt ongetwijfeld ooit eens een
standbeeld voor professor Foa na de opening van de eerste zwaartekracht/
luchtdruk aangedreven buistrein als de olie echt op is.
Nog een trivia toegift: een dochter van professor Foa, Sylvana Foa, is wel
een bekende persoonlijkheid geworden. Ze
was een beroemd oorlogscorrespondente (genomineerd voor de Pulitzer prijs) en
later woordvoerder voor Boutros-Ghali, de Secretaris-Generaal van de Verenigde
Naties. In 2005 kreeg ze 189.250 Zwitserse francs van een Zwitserse bank als
compensatie voor het geld dat die bank vlak voor de oorlog in bewaring had
genomen van haar grootouders. Dat vind je dan wel weer met groot gemak op het
internet
Geen opmerkingen:
Een reactie posten