Blogs voor IemandZoalsIk 2018



Hieronder de Blogs die ik heb geschreven voor de Blog-website IemandZoalsIk van Spierziekten Nederland  in 2018


Pavlov en placebo

U hebt vast wel eens van het Pavlov-effect gehoord. Rond 1900 deed de Russische geleerde Pavlov het volgende experiment. Voordat hij zijn honden eten gaf rinkelde hij een belletje. Na een poosje kon hij vaststellen dat alleen al bij het rinkelen van het belletje de honden gingen kwijlen en maagsappen afscheiden. Conditionering heet dat.
Ook mensen vertonen conditionering. Een ervaring van mezelf als voorbeeld. Zo rond mijn vijftiende kreeg ik een behoorlijke aanval van geelzucht. Nooit in mijn leven heb ik me zo beroerd en ellendig gevoeld als in die periode. Tijdens die ziekte stond er altijd een groen glas met frisdrank naast mijn bed. Sindsdien wordt ik altijd onpasselijk als ik iets in een groen glas geserveerd krijg. Pure Pavlov.

Nog een voorbeeld. Tot mijn grote geluk hoef ik niet, zoals veel van mijn leeftijdgenoten, om de haverklap plassen. Niet ’s nachts mijn bed uit en geen problemen bij lange autoritten. Dus als ik na vele uren weer bij mijn huis arriveer voel ik nog geen bijzondere aandrang. Maar dat verandert abrupt zodra ik de deur binnenstap. Dan moet ik snel naar het toilet (dat gelukkig vlakbij de buitendeur ligt). Pure Pavlov.


Pavlov toonde dus glashelder aan dat er een verband is tussen ons lichaam en onze geest. Dat is ook zo bij een genezingsproces. Dat blijkt bij het zogenaamde placebo-effect. Een placebo is een “geneesmiddel” dat geen werkzame bestanddelen bevat. Pillen met suiker of injecties met een fysiologische zoutoplossing bijvoorbeeld. Maar het werkt. Omdat de patiënt vertrouwen heeft in de behandeling. Het toedienen van een placebo is eeuwenoud. Al in 1890, dus in de tijd van Pavlov, werd een proces gevoerd omdat een patiënte ontdekte dat ze injecties had gekregen met water in plaats van morfine. Niet omdat ze ontevreden was over de werking maar omdat ze de rekening te hoog vond. Ze voelde zich bedonderd omdat ze had betaald voor iets wat ze niet had gekregen. De werking van een placebo is vaak aangetoond. Zo werden bijvoorbeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog soldaten geopereerd nadat ze waren “verdoofd” met een zoutoplossing omdat de morfine op was. Ze verdroegen de operatie zonder problemen.
Vroeger mochten artsen gewoon placebo’s voorschrijven. Denk maar eens aan hoestdrankjes. Ze wisten dat die geen werkzame ingrediënten bevatten maar toch schreven ze ze voor. Enerzijds om de patiënt tevreden te stellen (de dokter doet zijn best en neemt je serieus) maar ook vanwege het te verwachten placebo-effect. Maar tegenwoordig hebben artsen in dit opzicht een ethisch dilemma. Ze mogen namelijk niet liegen tegen hun patiënten. En het bewust voorschrijven van een geneesmiddel zonder werkzame bestanddelen is natuurlijk een vorm van liegen. Tenzij ze er bij vertellen en dat het enige effect het placebo-effect is. Maar dan is de werking minder. Maar niet helemaal verdwenen, merkwaardig genoeg. 


Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het placebo-effect. Niet alleen is daarbij ondubbelzinnig aangetoond dat het bestaat, maar ook dat het effect erg kan verschillen afhankelijk van allerlei factoren. Zo zijn vier pillen beter dan twee. Blauwe zijn beter dan rode als het kalmeringspillen betreft maar rode zijn beter dan blauwe bij pijnbestrijding. Dure pillen werken beter dan goedkope. Duur uitziende verpakkingen beter dan eenvoudige. Injecties en capsules hebben meer effect dan pillen. Toedienende artsen met een uitgebreide toelichting hebben betere resultaten dan collega’s met een mager verhaal. Bij artsen in witte jassen met grijzende slapen is de invloed groter dan bij casual geklede jonge artsen. En zo zijn er nog veel meer zaken die de effectiviteit van een placebo beïnvloeden. 


Het placebo-effect maakt het onderzoek naar de effectiviteit van medicijnen wel ingewikkelder. Je moet het effect van een medicijn niet alleen vergelijken met niet behandelen maar ook met dat van een placebo. Zo’n vergelijking is algemene praktijk geworden bij wetenschappelijk medisch onderzoek.

Natuurlijk zijn er wel grenzen aan de werking van een placebo. Er zijn zaken die niet, of in elk geval niet aantoonbaar door de menselijke geest kunnen worden beïnvloed. Het verloop van kanker bijvoorbeeld. Of een Hiv-besmetting. Of malaria of een andere ernstige infectieziekte. Of een spierziekte. In die gevallen is het zeer onethisch, op het randje van misdadig zou ik zeggen, om patiënten valse hoop te geven met het aanbieden van een placebo-medicijn. Het is zeker misdadig als er voor een ziekte wèl een effectieve behandeling bestaat. Normaal gesproken doen reguliere artsen dat dan ook niet. Soms wel. Meestal doen ze dat zelfs te goeder trouw. Ze hebben dan een bepaalde theorie ontwikkeld dat een bepaald medicijn, een bepaalde stof, een bepaalde behandeling een goede therapeutische werking zou kunnen hebben. Baat het niet dan schaadt het niet. Maar  helaas zijn niet alle artsen aanhanger van de noodzaak van een wetenschappelijke benadering van hun vak. Ze prefereren geneeskunst boven geneeskunde. 


Maar reguliere artsen zijn natuurlijk niet het echte probleem bij de behandeling van ernstige ziekten met onbewezen en ongefundeerde therapieën. Dat zijn de kwakzalvers. Of ze nu wel of niet in hun eigen methoden geloven. Dat maakt overigens wel een verschil: bij behandelaren (artsen of anderszins) die zelf in hun behandelingen geloven is het placebo-effect groter dan bij hen die dat niet doen. En nog een aspect: des te overtuigender ze zijn des te effectiever het placebo is. En goede oplichters, waaronder kwakzalvers, zijn altijd zeer overtuigend. Anders kunnen ze beter een ander vak zoeken.

Ik vraag me dat altijd af bij bijvoorbeeld kruidendokters en homeopaten (overigens totaal verschillende zaken: kruidengeneeskunde en homeopathie, maar dit terzijde): zouden ze er zelf in geloven? Meestal wel, ben ik bang. Het kan ook zijn dat ze volledig vertrouwen op het placebo-effect van hun behandeling. Maar er zijn natuurlijk ook bewuste oplichters.
Het meest verafschuw ik toch wel de reguliere artsen die op een volslagen amorele wijze behandelingen voorschrijven waarvan ze (kunnen) weten dat ze niet werken. Zo benaderde een Belgische journalist een poosje geleden acht homeopathische artsen met het verzoek om homeopathische malariapillen te verstrekken. Drie weigerden, ze zeiden dat zulke pillen niet bestonden. Prima! Maar vijf verstrekten de pillen wel. Vier van de vijf waren reguliere, academisch geschoolde artsen. Misdadig! Hun pillen zijn totaal onwerkzaam en als je malaria oploopt kun je er aan dood gaan. Maar ook als je het overleeft heb je grote kans op ernstige ziekteverschijnselen.
Dat kun je niet meer afdoen met een beroep op de positieve werking van het placebo-effect. Meteen uit hun ambt zetten als het aan mij ligt.

Meer lezen over het placebo-effect? Klik hier (hoofdstuk 5)




Jaloers op mijn andere ik

Zo’n kleine dertig jaar geleden hoorde ik dat ik een spierziekte, de Ziekte van Pompe, had. Dat verklaarde veel achteraf. Want zo’n ziekte krijg je niet op een bepaald moment maar die heb je al je hele leven. Vanaf je vroege jeugd zijn sommige dingen anders dan ze zouden zijn geweest zonder die ziekte. Zo vroeg ik me altijd af waarom ik zo vreselijk slecht was met hardlopen, verspringen etc. Sommige andere dingen, bijvoorbeeld fietsen, gingen eigenlijk prima, maar bij voetballen en handballen kwam ik altijd snel op doel te staan. Waar ik niet slecht presteerde, ik heb nog wel eens het schoolelftal gehaald. In mijn studententijd vond ik op een bepaald moment dat mijn conditie toch wel erg slecht werd. Ik ging daarom elke ochtend joggen. Dat was geen succes, om de paar honderd meter moest ik rusten. Ik ben toen maar elke dag heen en terug naar het universiteitscomplex gaan lopen. Drie kilometer heen, drie kilometer terug. Dat ging weer prima. Maar het gevoel van fysiek tekortschieten werd sterker en sterker. Zonder dat ik in de gaten had dat niet mijn luie ik, maar Pompe de oorzaak was.

Na de diagnose werden de zaken wat duidelijker. Ik hoefde me niet meer zo schuldig te voelen over mijn fysieke tekortkomingen. Maar tegelijk daalde het besef in dat ik me moest voorbereiden op het steeds sterker worden van die tekortkomingen. Ik keek natuurlijk wel eens met een klein beetje afgunst naar mensen die zulke beperkingen niet hadden. Maar dat resulteerde niet in echte jaloezie. Ik was en ben eigenlijk prima tevreden met mijn leventje. Leuk werk, leuke interesses, geweldige echtgenote, prachtige kinderen, geen grote geldzorgen, prima huis op een prima plek, wat wil een mens nog meer. Als ik zou deelnemen aan een enquête van het Sociaal Cultureel Planbureau over de kwaliteit van leven zou ik de meeste vragen toch minimaal met een acht hebben gewaardeerd. 

Niet dat ik niet in staat ben tot heftige jaloezie. Zo’n gevoel overvalt me regelmatig als ik een musicus aan het werk hoor en zie. Wat zou ik graag een virtuoze muzikant zijn. Maar ja, dan had ik maar vanaf mijn jeugdjaren vele uren per dag moeten studeren. En veel talent hebben. Zo’n vlaag van jaloezie wordt daarom altijd snel gevolgd door berusting.
Ik ben dus niet echt, en zeker niet lang jaloers op anderen. 

Maar ik ben wel erg jaloers op mezelf, dat wil zeggen op mijn andere zelf. Op degene die ik zou zijn geweest zonder die vervelende genetische fout die in Pompe resulteerde. Op degene die in staat zou zijn geweest om skivakanties, lange bergwandelingen en zwemavonturen met zijn zonen te beleven. Op degene die na zijn pensioen lange, verre kampeervakanties had kunnen ondernemen. Op degene die zonder allerlei voorbereidingen plotselinge weekendjes weg zou kunnen gaan. Op degene die allerlei klussen in en rond het huis had kunnen doen. Op degene die lekker aan een oude auto had kunnen knutselen. Op degene die zomaar overal naar toe zou kunnen gaan zonder zich over toegankelijkheid te bekommeren.
Jammer, die andere ik bestaat niet. Jaloezie is zoals altijd een zinloze emotie.
  




Ontspullen 



In onze vrienden- en kennissenkring zijn er twee types: verzamelaars en opruimers. Je ziet het meteen als je bij hen thuis komt. Of een grote hoeveelheid mooie en lelijke prullaria of een clean, strak, opgeruimd huis. Ik denk dat we zelf een beetje bij de eerste categorie horen, al zijn we in dat opzicht niet heel extreem. Zo hebben we bijvoorbeeld vriendin die sinds haar laatste verhuizing een opslagruimte heeft moeten huren voor al haar verzamelde spulletjes. Inmiddels heeft ze een vermogen uitgegeven aan de huur van die opslagruimte. Veel meer dan ze ooit terug kan verdienen met de verkoop van al die dingetjes via rommelmarkten etc. Zo gek is het met ons nog lang niet.

Maar toch, de meeste mensen verzamelen in de loop van hun leven een ongelofelijke hoeveelheid dingen. Erg lastig als je verhuist, maar dat ruimt wel op. Vooral als je naar een ander land verhuist en maar een beperkte hoeveelheid kubieke meters mag meenemen. Maar als je, zoals wij, al meer dan vijfentwintig jaar in hetzelfde huis woont, dan is het verbazingwekkend hoeveel prachtige en minder prachtige dingen er in de loop van de tijd zijn geaccumuleerd. Er liggen dozen met boeken op onze zolder die ik daar ooit, tientallen jaren geleden heb ingepakt. Ik sta nu voor het probleem wat ik met mijn honderden CD’s en LP’s moet. Ik draai ze nooit meer, want ze staan allemaal op mijn laptop, van waaruit ik ze via mijn geluidsinstallatie kan afspelen. Maar steeds vaker ook speel ik YouTube muziekvideo’s in plaats van de muziek van mijn eigen muziekverzameling.
In sommige opzichten heeft een mens tegenwoordig ook steeds minder nodig. Waarom zou je nog een TV aanschaffen als je alles wat je wilt zien ook via je laptop of tablet kunt bekijken. Waarom zou je nog CD’s of DVD’s kopen als je alles wat je wilt bekijken ook via Spotify, YouTube of Netflix kunt beluisteren of bekijken? Waarom zou je boeken kopen als je ook alles veel goedkoper op een beeldscherm kunt lezen? En waarom zou je een auto willen bezitten als je gemakkelijker en goedkoper en zonder parkeerproblemen Uber, Greenwheels en de NS kunt combineren? Waarom nog een hele keuken inrichten als je heel goedkoop een grote variëteit aan gezonde maaltijden kunt laten bezorgen? Nee de kans is groot dat onze kinderen heel wat minder spullen zullen willen bezitten als uw en mijn generatie. Wat weer een extra probleem oplevert, want waar moeten we met al onze spullen naar toe, als we later worden gedwongen wat kleiner te gaan wonen of ons einde zien naderen? Grote kans dat ze niet op onze rommel zitten te wachten maar dat ze er wel mee zitten opscheept na ons vertrek van dit ondermaanse.

Ik heb op zich niet zoveel moeite met het afstand nemen van mijn aardse bezittingen. Maar het zou me toch aan het hart gaan als straks al onze kunstvoorwerpen en kunstboeken bij het oud vuil zouden worden gezet. Niet dat we veel kostbare stukken hebben, maar verschillende dingen hebben toch wel een emotionele waarde. Dingen waaraan een mooie herinnering of een mooi verhaal vastzit. 
Als voorbeeld: ooit is eens door de vader van een vriendin van ons een kalligrafie van mijn Chinese astrologische teken, de aap gemaakt. Hij was een eerbiedwaardige Chinees, ooit nog ambassadeur van de Keizer(!) geweest. Ik denk niet dat, als ik hem zou willen verkopen, het meer dan een paar honderd euro zou opleveren. Maar ik ga hem natuurlijk nooit wegdoen. En zo hebben we nog wel een aantal emotioneel waardevolle en economisch minder waardevolle kunstwerken.

Het beste is dus toch maar om te proberen om op tijd zoveel mogelijk te ontspullen. De dingen weg doen die je niet meer gebruikt, waaraan je niet erg bent gehecht en waarvan je vermoedt dat niemand er later op zit te wachten. Maar hoe doe je dat? Marktplaats? Kringloopwinkel? Rommelmarkten? Catawiki? Al die mogelijkheden kosten tijd en energie. Tijd heb ik (nog) wel, energie wat minder. Of eigenlijk is het ook meer zin. Nog weinig zin om alle overbodige zaken een min of meer zinvolle bestemming te geven. Misschien moest ik maar eens beginnen met een soort inventaris te maken. Beginnen met het beschrijven van dingen die een emotionele waarde hebben. Dingen waar een verhaal aan vastzit. En dan maar hopen dat dat voldoende is om ze voor weggooien of verpatsen te behoeden.
Maar hoe je het ook wendt of keert, ontspullen blijft een confrontatie met je eigen vergankelijkheid, je eindigheid. Misschien zit daar wel de psychologische weerstand
 
 

Wat toevallig..

Soms krijg je, als je iemand belt, de reactie: “wat toevallig, ik zat net aan je (jullie) te denken”. Laatst werd daar meteen aan toegevoegd: “maar toeval bestaat niet, ik geloof niet in toeval”. Wat moet je met zo’n opmerking, je laat het maar lopen. Je kunt hoogstens antwoorden “maar ik wel” of “heb je daar echt goed over nagedacht?”. Want je voorziet al meteen een zinloze welles-nietes-discussie, immers het gaat over iets “geloven” (in dit geval in toeval) en geloven is meestal niet zo goed verenigbaar met nadenken. En het is ook wel een beetje begrijpelijk dat iemand denkt dat sommige dingen zo onwaarschijnlijk toevallig zijn dat ze niet “zo maar” zijn gebeurd. Wat zo iemand dan vergeet is dat er in iemands leven honderdduizenden gebeurtenissen zijn. Je schenkt er geen bijzondere aandacht aan behalve als ze opvallen door een toevallige samenloop met een andere gebeurtenis. En soms wordt zo’n toevalligheid een handje geholpen. Voorbeeld: je denkt plotseling aan iemand en tien seconden daarna kom je haar tegen. Tien tegen één dat je haar net voor die ontmoeting al hebt gezien, maar dat die waarneming nog maar half tot je bewustzijn was doorgedrongen. En als u, onafhankelijk van elkaar, toevallig met precies hetzelfde bloesje als uw vriendin thuiskomt, betekent dat natuurlijk alleen maar dat u ongeveer dezelfde smaak heeft en dezelfde winkels bezoekt. En als u getroffen wordt door een vogelpoepje is dat waarschijnlijk ook niet puur toevallig, misschien heeft hij wel op u gemikt.
Een probleem met toevalligheden is wel dat ze zo bepalend kunnen zijn, dat ze zulke grote gevolgen kunnen hebben dat we moeilijk kunnen accepteren dat er geen achterliggende oorzaak is, dat het niet was voorbestemd. We zullen altijd geneigd zijn om naar die oorzaak te blijven zoeken.
Maar wat is de consequentie van het niet geloven in toeval, van de overtuiging dat de dingen zijn voorbestemd? Het kan dan niet anders dat al je daden continue worden aangestuurd door een hogere macht. En dat niet alleen, ze worden ook nog eens aangestuurd in samenhang met een aansturing van allerlei andere personen. Wat een onwaarschijnlijke veronderstelling. Wat zou de bedoeling zijn van zo’n hogere macht om planmatig allerlei gebeurtenissen over je uit te storten? Absurd.
Sommige spierziekte patiënten geloven ook dat het geen toeval is dat ze die ziekte hebben. Maar dat is het natuurlijk wel: hun ouders hadden een genetisch defect dat de oorzaak van de spierziekte is. En dat ze zo’n genetische afwijking hadden is natuurlijk puur toeval. Iedereen heeft gemiddeld zo’n 400 mutaties in zijn DNA. Van de meeste daarvan merk je niets, ze hebben geen effect op je gezondheid of functioneren. Maar er zijn onder die 400 foutjes ook altijd wel een paar die wel gerelateerd zijn aan een ziekte. Wat niet meteen betekent dat die ziekte ook manifest wordt.
Dat mijn beide ouders toevallig drager waren van het defect in hun DNA dat er de oorzaak van was dat ik de Ziekte van Pompe heb beschouw ik dus als puur toeval. Ik geloof niet dat een hogere macht er voor heeft gezorgd dat zij elkaar ontmoetten, trouwden en mij produceerden om mij op die manier die ziekte te bezorgen. Al die mutaties in ieders DNA leiden nu eenmaal onherroepelijk tot dit soort gevolgen. Zo’n toevallige mutatie kan bijvoorbeeld de oorzaak zijn dat je kanker krijgt. Dikke pech. Maar het ironische is wel dat zulke toevallige mutaties er ook de oorzaak van zijn dat wij mensen via de evolutie konden ontstaan. Wat een mazzel. Dikke pech en dikke mazzel, vlak naast elkaar. Yin en yang. Donker en licht. Verdriet en blijdschap. Ziek en gezond. Bijna verstrengeld. Zo is het leven nu eenmaal.




Wajongleren


De Ziekte van Pompe heeft verschillende verschijningsvormen. Vroeger onderscheidde men de infantiele, de juveniele en adulte vorm (baby’s, jongeren en volwassenen). De infantiele vorm is de ernstigste, baby’s met Pompe halen hun tweede levensjaar meestal niet als ze niet op tijd worden behandeld met de enzymvervangingstherapie. Maar tegenwoordig ziet men de juveniele en adulte vorm als één type, waarbij alleen de leeftijd waarop de symptomen duidelijk worden uiteenloopt. Er is ook een duidelijk verband tussen de ernst van de aandoening en de leeftijd waarop die manifest wordt, des te vroeger des te ernstiger in het algemeen.
Ik had dus gewoon geluk dat ik pas zo rond mijn vijfenveertigste ontdekte dat ik Pompe had. Typisch een gevalletje van geluk bij een ongeluk. Want ik had voor die tijd al kunnen studeren, van het volle studentenleven genieten, kunnen trouwen, banen in Suriname en Curaçao gehad, kinderen gekregen en weer een mooie baan in Nederland kunnen krijgen. Ik heb me vaak afgevraagd wat er van mijn leven zou zijn geworden als Pompe al op een iets jongere leeftijd zou zijn verschenen. Onmogelijk te zeggen behalve dat het zeker allemaal heel anders zou zijn verlopen. Ik heb de grootst mogelijke bewondering voor jonge mensen met een handicap die met een ongelofelijke hoeveelheid energie en doorzettingsvermogen proberen om hun leven vorm te geven. Studeren, relaties aangaan, werk proberen te vinden. Ga er maar aanstaan, ik weet niet of ik het had kunnen opbrengen.
Je zou denken dat jonge mensen met een handicap zoveel mogelijk faciliteiten zouden moeten krijgen om hun leven in te richten op een manier die zinvol is voor hen en voor de maatschappij. Niet uit een soort liefdadigheid, maar vanuit solidariteit. En ook vanuit het perspectief van een gezonde investering: door jong gehandicapten te faciliteren hun weg te vinden zullen ze in de meeste gevallen later een goede bijdrage kunnen leveren. Al was het alleen maar als voorbeeld voor iedereen zonder handicap. En uiteindelijk is het ook simpelweg een kwestie van beschaving. Elke maatschappij kan worden beoordeeld op de manier waarop wordt omgegaan met de met degenen die met een kleine of grotere imperfectie door het leven moeten.
Helaas gaat het in Nederland in dit opzicht al jarenlang bergafwaarts. Alle medemenselijkheid, alles wat niet een direct economisch rendement oplevert moet worden afgeknepen. Het kabinet is van plan om te bezuinigen op Wajongers, mensen die van jongs af aan gehandicapt zijn en daardoor moeilijk aan het werk komen. Ze hoeven straks alleen maar te worden betaald voor het productieve deel van hun arbeid. En ze kregen al minder dan het minimumloon. De gemeente kan hun inkomen aanvullen als bijstandsuitkering, maar dat gebeurt niet als je nog wat spaargeld hebt of een partner met inkomen. En o ja, er wordt ook geen aanvullend pensioen meer opgebouwd. Dat wordt ook na je 67e sappelen. Alles maakt deel uit van het uitkleden van onze verzorgingsstaat, een proces dat al tientallen jaren aan de gang is. Zo moesten bijvoorbeeld de gemeenten de sociale werkplaatsen “saneren” (dat betekent voor het grootste gedeelte opheffen). Het gevolg is dat duizenden jong gehandicapten nu thuis zitten, zonder werk, zonder uitkering. Naar schatting zo’n 20 à 30 duizend. Wat een besparing, wat een schande, wat een gebrek aan beschaving.
Maar nog afgezien van allerlei morele en ethische overwegingen, het leidt ook economisch en maatschappelijk gezien tot een verspilling van talent en energie als deze groep jonge mensen op deze manier wordt uitgeknepen. Het zou met een andere aanpak zoveel beter kunnen. Stimuleren in plaats van beknibbelen. Stel dat je deze groep mensen een redelijk inkomen zou geven, zeg het minimum loon, zonder verplichting om aan de normale arbeidsmarkt deel te nemen, zonder verplichting om eerst al je eventuele spaargeld op te souperen of je ouders of levenspartner te belasten, met een normale pensioenregeling, wat zou dat een vrijheid geven om leuk, bevredigend, maatschappelijk werk te doen. Vrijwilligerswerk of een deeltijdbaantje zonder grote prestatie-eisen. Maar ook ruimte voor opleidingen. Er zijn allerlei beroepen die geschikt zijn voor mensen met een handicap. Beroepen die vaak worden aangeduid met ambachten. Kleermakers, schoenmakers, stoffeerders, edelsmeden, meubelmakers, restaurateurs en reparateurs van allerlei zaken. ICT-ers. Functies in het onderwijs. Ambachten, activiteiten en banen waarbij een te grote productiedruk en prestatiedruk kan worden vermeden. Eigen tempo en tarief. Ruimte om jezelf te ontwikkelen.
Waarbij, nog een voorwaarde voor zo’n ontwikkeling, het geld dat men eventueel verdiend met vrijwilligers- of gewoon werk, niet meteen wordt gekort op het basisinkomen. Stimuleren in plaats van afknijpen.
Het zal wel dagdromerij blijven voorlopig: een maatschappij die solidair is met en zorgt voor haar minder perfecte onderdanen. Voor de zwakkeren die heel vaak juist de sterkeren blijken te zijn. Maar laten we in elk geval onze mond open doen en niet zomaar deze afkalving van onze maatschappelijke verworvenheden, deze sanering op valse economische principes accepteren. Op welke manier: dat laat ik maar aan u over. Maar doe iets.



Kappen


Eigenlijk heb ik nooit een lange periode een vaste kapper gehad. Zo iemand waarbij je maandelijks even de problemen van de wereld en omstreken doornam afgewisseld met een flauwe mop. De laatste jaren kwam ik bij een genderneutrale kapper in een winkelcentrum in ons dorp. Ik herkende daar zelden een kapster. Geen idee waarom. Deeltijdbanen, stagiaires, personeelsverloop, verschillende kapsels? Hoe dan ook, voor mijn gevoel had ik elke keer weer een andere haarverzorgster. Logisch dat de conversatie tijdens de knipsessies beperkt en oppervlakkig waren. Soms een semi-belangstellende vraag over mijn rolstoelgebruik. Maar sinds een jaartje heb ik een kapster aan huis. Een vriendin van een vriendin die op die manier wat (bij)verdiend. Niet goedkoper en ook niet veel gemakkelijker, maar ach, je gunt iemand iets. En ze knipt goed, ook belangrijk.
De gesprekken tijdens de huiselijke zittingen zijn natuurlijk ook beperkt qua onderwerpen: wederzijdse kennissen, ontwikkelingen in een gemeenschappelijk overzees gebiedsdeel, een hype in de media, etc. etc. Maar tijdens de laatste knipbeurt verraste ze me met een plotselinge opmerking. “Wat hebben we toch een goed leven, vind je ook niet?” Inderdaad, dat vond ik eigenlijk ook wel. We kwamen daarna met allerlei voorbeelden over hoeveel beter wij het wel hebben in vergelijking met onze ouders en grootouders en in vergelijking met de meeste buitenlanden. Wat zou ik bijvoorbeeld slecht mijn dagelijkse warme douche kunnen missen. Of de centrale verwarming. Zaken waar onze grootouders alleen maar van konden dromen. Wij kregen bijvoorbeeld thuis pas een douche (via een geiser en flessengas) toen ik op de lagere school zat. We hadden thuis één fornuis voor het hele huis en een straalkacheltje in de badkamer. In de eerste jaren van mijn studie moest ik wekelijks naar het sportcentrum om te douchen. Heel gewoon destijds. Je onderging het niet als armoede of gebrek aan levenskwaliteit.
Wel een complimenteuze en goed geobserveerde opmerking overigens, de meeste mensen denken automatisch dat als je gehandicapt bent en in een rolstoel zit je de kwaliteit van leven niet al te hoog zult waarderen. En alles heeft zijn voors en tegens. Werkelijk iedereen heeft zijn eigen, particuliere beperkingen. Sommige materieel, sommige fysiek, sommige psychisch, sommige sociaal. Sommige die voornamelijk te maken hebben met de persoon zelf, andere voornamelijk met de buitenwereld. Maar iedereen heeft wel een vlekje of een zeer forse klodder. Niemand is brandschoon. Je moet niet proberen je beperkingen te vergeten (je krijgt er de kans ook niet voor, daar zorgen ze wel voor) je moet proberen ze te accepteren als iets dat nu eenmaal bij je hoort.
Laatst las ik in een interview de vraag: “wat verwacht je van de toekomst?”. Het antwoord was “dat interesseert me eigenlijk niet zo, zolang mijn kinderen maar goed in het leven staan en gelukkig zijn”.  Mij uit het hart gegrepen, ik voel dat precies zo, dat is het enige wat ik echt belangrijk vind, de rest zien we wel. Uiteindelijk maakt het allemaal niet zoveel uit. Uiteindelijk zal de kapper, vroeger of later, een keer bij ons komen terwijl we ons dat niet meer bewust zijn.
Vorige week waren we op een viering van een huwelijksjubileum, goede sfeer, lekker eten. Een jonge, joviale, geestige dominee sprak het bejaarde paar toe. Nauwelijks een week later hoorden we dat hij, enthousiast motorrijder, was verongelukt. Wat een trieste verspilling van menselijk potentieel. Maar het allerergste van zo’n ramp, denk ik dan meteen: hij had kleine kinderen.
Sommigen van ons hebben zelf een spierziekte, sommigen hebben kinderen met een spierziekte. Wat ben ik blij dat ik tot de eerste categorie hoor.



Que Sera, Sera

Er zijn van die filmscènes die je je hele leven lang bijblijven. De openingsscene en de slotscene van Some Like It Hot bijvoorbeeld. Het heeft ook met de leeftijd te maken, in je tienerjaren maakt alles veel meer indruk dan als dertigplusser. Laat staan als vijftigplusser of nog verder over de heuvel. Een filmscene die ik nooit zal vergeten kwam uit de Hitchcock-film The Man who knew too much. Een man wordt met een mes in zijn rug gestoken en doet daarna verwoede maar vergeefse pogingen om dat er zelf weer uit te trekken. De film is van 1956 en maakte op mij als jonge tiener grote indruk. Klik hier om de scene te zien op ongeveer 29 minuten. Een scene uit dezelfde film die om een andere reden indruk maakte op mijn nog tamelijk ongekreukte gevoelsleven was die van de uitvoering van het lied Que Sera, Sera door Doris Day. Wat komt, dat komt. Je kunt je lot toch niet ontlopen. Een tamelijk fatalistische houding. Op ongeveer 1u 50min als u het wilt terugzien. Mogelijk heeft de grote indruk die dat lied, die scene op mij maakte toch ook meer te maken met de zangeres dan met de inhoudelijke boodschap. Mijn ontluikende erotische bewustzijn was destijds kennelijk nog wel gefascineerd door blondines. Een voorbijgaande fase.

Er zit ook behoorlijk wat fatalisme in ons dagelijkse leven. Als je het chargeert zou je kunnen zeggen dat je mensen kunt indelen in fatalisten en niet-fatalisten. Ze zijn redelijk makkelijk in te delen. Fatalisten kijken niet vooruit, maken geen plannen, sparen niet, maken zich geen zorgen om de dag van morgen. Ze hebben geen boodschappenlijstje, pas als het toiletpapier helemaal op is gaan ze snel naar de supermarkt. De niet-fatalist is heel anders. Ze zijn wat zorgelijker. Een avondcursus, een appeltje voor de dorst, een testament, een huishoudboekje, op tijd de onderhoudsbeurten van je auto laten doen, alle verzekeringen in orde hebben en tenminste drie brandmelders in huis. Heeft u zichzelf al ingedeeld? U valt er ongetwijfeld precies tussen in, net als ik. Maar uw kennissen kunt u goed plaatsen in deze indeling.

Tja, het fatalisme van dat lied: je kunt toch niets aan je toekomst veranderen, alles ligt toch al vast. Het heeft, zoals meestal, twee verschillende kanten. Een negatieve en positieve. Een nutteloze en een waardevolle. Als je concludeert dat alles toch maar tot niets leidt, dat het zinloos is om je energie aan je ambities te besteden, dan is dat een recept voor een treurig leven. Maar je kunt het ook positiever bekijken. De grote dingen komen toch wel, onafwendbaar. Iedereen gaat dood, in ieders leven komen grote en kleinere rampen. Je moet proberen om dat te compenseren met allerlei waardevolle zaken: je persoonlijke relaties, je werk, je hobby’s, je bijdragen aan je omgeving en de maatschappij, Ondanks het besef dat de rampen onontkoombaar zijn. Als je dat accepteert, que sera, sera, is het alleen maar een aansporing om je toch maar vooral op de waardevolle compensaties te richten.

Dat laatste kan natuurlijk alleen maar als je niet denkt dat je hele leven wordt bestuurd door hogere machten en alles al vooraf is vastgelegd. Dat type fatalisme is tamelijk funest. Je denkt dan dat de rampen die je overkomen opzettelijk door iets of iemand op je persoonlijk zijn gericht . Een onverteerbare gedachte dat juist jij bent verkozen om die rampen te ondergaan. Waar heb je dat aan verdiend? Maar als je vindt dat bijna alle gebeurtenissen in leven het resultaat zijn van toevalligheden, dan kun je moeilijk iets of iemand daarover verwijten maken. En het nemen van zinnige voorzorgsmaatregelen, proberen een beetje gezond te leven en er, in het algemeen gesproken, maar het beste van te maken, is in dat geval een zinvolle strategie. Fatalisme light lijkt me een goede term voor deze instelling: dat niet alles al vooraf is vastgelegd maar dat alles gaandeweg door toevalligheden wordt bepaald zonder dat je er erg veel aan kunt verwrikken. Maar wel een beetje. Goed genoeg wat mij betreft. Que sera, sera.



Vooruit jongens, achteruit

Ondanks de ratificatie  van het VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap in 2016 wil het nog maar niet opschieten met het implementeren ervan. Verschillende rapportages (van het College voor de Rechten van de Mens en van het Ministerie van Binnenlandse Zaken) maken dat nog maar eens duidelijk. Minister Hugo de Jonge (VWS) presenteerde pas weer een plan waarin hij vertelt hoe hij het VN-verdrag (alsnog) wil uitvoeren. We zullen zien. Dat het allemaal langzaam en stroperig gaat is wel duidelijk. Als illustratie: treinen hoeven pas in 2030 toegankelijk te zijn. Wat een afgang.

Dat het maar langzaam vooruit gaat is triest, maar het is natuurlijk helemaal om te huilen als er geen vooruitgang is maar achteruitgang. En helaas is dat soms ook het geval. Als een winkel of restaurant of wat dan ook wordt verbouwd zou je mogen verwachten dat de situatie na de verbouwing wat betreft de toegankelijkheid beter is dan ervoor. Dat is niet altijd het geval. Als voorbeeld: tot mijn grote spijt moest mijn favoriete Chinese restaurant een poosje geleden zijn deuren sluiten. Ik kon er altijd goed naar binnen rijden met mijn rolstoel. Het vriendelijke personeel rende altijd voor me uit als ik weer vertrok om de deur voor me open te doen. Het is nu verbouwd en er is een soort snackbar in gevestigd. Er is nu een onneembare drempel bij de buitendeur. Je zou denken dat een instantie die een (ver)bouwvergunning afgeeft op dit soort dingen zou letten. Kennelijk niet.
Een paar honderd meter verwijderd van dit voormalige restaurant heeft ook een kerk de strijd tegen de ontkerstening verloren. Het wordt nu verbouwd tot hotel/ restaurant/ theater. Iets in die geest in elk geval. Je zou verwachten dat bij de verbouwing de stoep voor de ingang met drie forse treden wel zou worden vervangen door een oprijhelling. Niet dus. Rolstoelgebruikers ongewenst duidelijk. 

Ook bij nieuwbouw laat de aandacht voor toegankelijkheid vaak sterk te wensen over. Het is blijkbaar geen belangrijk aandachtspunt van de ontwerpers. Neem bijvoorbeeld het nieuwe Erasmus MC. Uitgebreid in de pers aangekondigd als “het ziekenhuis van de toekomst”. Ik ben er nog maar één keer geweest, maar het viel me heel erg tegen. Allereerst het feit dat de afstanden die je bij een bezoek moet afleggen veel groter zijn geworden. Lastig voor mensen die slecht ter been zijn. Prima daarom dat men zulke patiënten wil accommoderen door vervoer binnen het ziekenhuis met golfkarretjes te organiseren. Jammer alleen dat zulke golfkarretjes een heel hoge instap hebben waardoor veel mensen met een mobiliteitsprobleem er geen gebruik van kunnen maken. Niet helemaal goed doordacht, deze op zich nuttige service.

Nog zo’n logistieke miskleun: het nieuwe gebouw heeft heel veel verdiepingen. Traplopen is dus geen optie. Het aantal liften is desondanks zeer beperkt, waardoor er behoorlijk lange wachttijden ontstaan. Als je met een rolstoel of scootmobiel vanuit de begane grond omhoog moet, krijg je vaak wel voorrang van de wachtenden, maar als je bijvoorbeeld van de tiende verdieping weer omlaag moet zijn alle liften vol en moet je heel lang wachten voordat er een lift komt waarin genoeg ruimte is. (Ik heb overigens een truc bedacht voor dit probleem: je kunt vaak beter een lift naar boven nemen en daarin wachten tot deze weer naar beneden gaat, maar dat is natuurlijk een paardenmiddel.)
Tenslotte: er zijn natuurlijk gehandicaptentoiletten in het nieuwe Erasmus MC. Jammer alleen dat die zo laag zijn dat ik, ondanks de aanwezige armsteunen, er geen gebruik van zou kunnen maken voor een grote boodschap omdat het me niet zou lukken om vanuit de lage zitpositie weer op staan. Volkomen onnodig natuurlijk, de hangtoiletten hadden voor hetzelfde geld ook best vijftien of twintig centimeter hoger kunnen worden gemonteerd. Weer een kwestie van slordig denken.

“Vooruit jongens, achteruit” riep de coach van het voetbalelftal van mijn zonen vaak. Het had de titel van het recente rapport van Minister de Jonge kunnen zijn.
  

Orthowaan


In het allereerste blogje dat ik voor IemandZoalsIk schreef Mumbo Jumbo verbaasde ik me er over dat zoveel verder redelijk verstandige, goed opgeleide mensen zo gevoelig zijn voor kwakzalverij. Het blijft voor me een groot raadsel hoe men zou kunnen denken dat homeopathische middelen, die zodanig zijn verdund dat er geen enkel molecuul van de “werkzame” stof meer in zit, enig effect zouden kunnen hebben. Afgezien van het placebo-effect natuurlijk. Homeopathie is uitgevonden in de 19e eeuw. In die tijd had men werkelijk nog geen flauw idee van chemie. Hoe stoffen zijn samengesteld uit elementen. Hoeveel moleculen er in een bepaalde hoeveelheid stof zitten. Maar veel medische ingrepen waren destijds vaak zo schadelijk dat niets doen (=homeopathie) betere resultaten opleverde dan de toegepaste behandelingen. 

Je kon er eigenlijk op wachten dat iemand op het idee zou komen dat ook het tegenovergestelde van homeopathie: een overdosis van iets (vitamines, mineralen) een gunstige medicinale werking zou kunnen hebben. Precies het omgekeerde van de homeopathische theorie dus, die zegt: des te meer je iets verdunt des te beter de werking. Linus Pauling (die twee keer een Nobelprijs kreeg voor Scheikunde) valt de eer te beurt dat hij in de zestiger jaren van de vorige eeuw bedacht dat een massieve dosis vitamine C een gunstig effect zou kunnen hebben op het bestrijden van verkoudheid, griep en kanker. Pauling verzon ook de naam “orthomoleculair”. Een gouden greep, een beetje Grieks (ortho betekent iets als juist, correct) gecombineerd met iets dat een beetje wetenschappelijk kinkt (moleculen). Perfecte mumbo jumbo. Jammer alleen dat nooit op een goede manier is aangetoond dat een grote dosis vitamines of mineralen een gunstige of genezende werking heeft in welk opzicht dan ook. Integendeel het kan heel schadelijk zijn. Baat het niet dan schaadt het niet gaat hier niet op. Overdaad schaadt wel degelijk, zowel bij vitamines, maar zeker bij mineralen. En als je meent dat een massieve dosering vitamines kanker en AIDS kan genezen, zoals sommige orthomoleculaire artsen beweren, is dat niet alleen maar schadelijk of riskant, maar domweg misdadig.


Een anti-wetenschappelijke houding is geen verschijnsel dat zich beperkt tot de geneeskunde en zorgen om je gezondheid helaas, het is veel breder. Er is een groeiende groep mensen die zich afkeert van de wetenschap. Ze hebben ook hun vertrouwen verloren in de overheid en het bedrijfsleven. Ze uiten hun onbehagen op verschillende manieren, bijvoorbeeld door het verwerpen van genetische modificatie, het afkeuren van E-nummers en zoetstoffen, het willen afschaffen van kunstmest en pesticiden, het wantrouwen van vaccinaties, het klakkeloos ophemelen van biologische producten, natuurlijk is goed en synthetisch is slecht. Voor al deze punten is geen enkele wetenschappelijke basis. Het kan allemaal, als uiterste consequentie, uitlopen op krankzinnige complottheorieën zoals die vooral in de VS worden verspreid.


Al deze anti-wetenschappelijke en ook anti-establishment standpunten worden altijd ondersteund of liever aangewakkerd door campagnes op het internet. En het internet is een bodemloze bron van misinformatie, waardoor het heel moeilijk wordt om het verschil tussen waar en onwaar te onderscheiden. De groep die gevoelig is voor dit soort sentimenten is opvallend homogeen, het zijn vooral goed opgeleide, witte twintigers tot veertigers die zich ongemakkelijk voelen in de moderne maatschappij en die als gevolg daarvan hun heil zoeken in pseudowetenschappelijke bewegingen.

Natuurlijk valt de wetenschap, de overheid en het bedrijfsleven ook wel het een en ander te verwijten. Vooral dat de wetenschap te afhankelijk is geworden van de industrie en zich daarom in allerlei opzichten te weinig kritisch gedraagt. En ook de overheid gaat niet vrijuit, via de politiek is zij meer geïnteresseerd in meningen van kiezers dan in de wetenschappelijke onderbouwing van een standpunt of maatregel. Maar hoe begrijpelijk de bezwaren tegen sommige wetenschappelijke praktijken ook mogen zijn: onzin blijft onzin, hoe je het ook verpakt en hoe je het ook verkoopt.



Kostbare krenterigheid

Ik ga al jaren, sinds mijn pensionering, twee keer per week naar mijn fysiotherapie-sessie. Meestal met plezier, soms met frisse tegenzin, vooral als het weer tegen zit.
Mijn mede-cliënten zijn bijna allemaal COPD-patiënten. Een vreemde tegenstelling: Ik met goede longen en een slechte longfunctie (mijn blaasbalg) en zij met slechte longen en over het algemeen een goede longfunctie. Meestal 65-plussers. De sfeer is altijd prima, ouwe jongens krentenbrood. Goedmoedige plaagopmerkingen, af en toe een mop op of net over het randje, veel geouwehoer.

Niet dat er geen vervelende voorvallen zijn. Soms is er iemand een poosje uit de running. Een longontstekinkje, een ziekenhuisopname en soms komt iemand niet meer en hoor je een poosje later dat hij nooit meer zal komen.
De positieve sfeer komt natuurlijk ook door de fysiotherapeut. Je merkt zijn betrokkenheid, zijn inzet. Ik heb daar natuurlijk geen bewijzen voor, maar ik denk dat deze fysiotherapie-sessies heel wat ziekenhuisopnames (en erger) hebben voorkomen.  
Maar wat is nu het geval? De zorgverzekeraars hebben in hun wijsheid besloten dat COPD-patiënten maar een zeer beperkt aantal fysiotherapie-sessies vergoed krijgen vanaf 2019. Tenzij, let wel, ze minstens drie keer per jaar in het ziekenhuis zijn opgenomen. Wat een logica, de fysiotherapie is er juist op gericht om die ziekenhuisopnames te voorkomen. Regelmatige fysiotherapie is niet erg duur, misschien 1000 à 1500 euro per jaar, maar ziekenhuisopnames gaan echt in de papieren lopen, zomaar zo’n 5000 euro per keer gemiddeld. Dat is nog eens wat de Engelsen zo treffend noemen “penny wise, pound foolish”. Je beknibbelt op de centen om euro’s schade op te lopen. Zouden de verschillende afdelingen binnen de zorgverzekeringen totaal niet met elkaar communiceren? Ik bespaar op de fysiotherapiekosten en het interesseert me niet of jij op de afdeling ziekenhuiskosten daarvan de dupe wordt.

Het is natuurlijk algemener dan deze kwestie, ook op huisartsenzorg wordt beknibbeld, terwijl deze vorm van gezondheidszorg natuurlijk heel veel latere kosten kan voorkomen.
Nog een aardig voorbeeld van de kostbare krenterigheid van de ziektekostenverzekeraars. Vroeger, toen ik mijn infusen nog niet thuis kreeg, moest ik elke twee weken naar het Erasmus. Ik ging met mijn eigen auto, kreeg daarvoor een zeer geringe kilometervergoeding, maar moest de parkeerkosten, pakweg 15 euro, zelf betalen. Dat was de reden voor enkele van mijn medepatiënten, die ook met hun eigen auto hadden kunnen komen, om dat niet te doen, maar om met een taxi te komen. Geheel vergoed door de verzekering, een paar honderd euro per keer. De afdeling kilometervergoeding had weer eens flink bespaard.
Van die dingen. In een vorig blogje schreef ik dat ik, naarmate ik ouder wordt, me niet zoveel meer erger aan allerlei dingen, maar me nog hoogstens verbaas. Maar soms…..

PS: Achteraf bedenk ik dat ik me misschien helemaal vergis. Dat er bij de zorgverzekeraars wel uiterst slimme rekenaars zijn die hebben uitgevogeld dat beknibbelen op huisarts en fysiotherapeut juist enorme besparingen zal opleveren. Immers dat zal niet alleen meer ziekenhuisopnames veroorzaken maar het zal waarschijnlijk ook betekenen dat hun cliënten gemiddeld eerder overlijden. En dat levert netto veel geld op. Zouden er zulke kille, berekenende, slechte mensen zijn? Ik hoop van niet, maar daar ben ik niet zeker van.
 
 
 

Geen opmerkingen:

Een reactie posten