Een van de meest onderschatte problemen bij de
energietransitie is de noodzaak om energie tijdelijk te kunnen opslaan. Als de
zon schijnt en het hard waait produceren zonnepanelen en windturbines vaak meer
stroom dan wordt afgenomen, maar als het ’s nachts windstil is valt de hele
stroomproductie stil. Het is daarom essentieel dat overschotten kunnen worden
opgeslagen om in periodes waarin de vraag het aanbod overtreft te kunnen worden
gebruikt. Het is hierbij van belang om onderscheid te maken tussen het vermogen
en de capaciteit van een opslagmedium. De capaciteit, een hoeveelheid energie, wordt
meestal uitgedrukt in megawatturen (MWh). Het vermogen, vaak uitgedrukt in
megawatts (MW) is de energie die per tijd kan worden geleverd. Vergelijk het
verschil tussen het vermogen van batterij van een elektrische auto waardoor de
topsnelheid wordt bepaald en de capaciteit van de batterij die bepalend is voor
de actieradius.
Er zijn een paar technische mogelijkheden om dit soort energiebuffers te
construeren.
Batterijen
Het ligt het meest voor de hand om de elektrische energie op te
slaan in batterijen. Dat moeten dan wel zeer forse batterijen zijn. Elon Musk
is ook hier de kampioen. In Australië liet hij een megabatterij bouwen,
bestaande uit 210 Tesla Megapacks met een vermogen van 300 MW en een capaciteit
van 450 MWh. Oppervlakte enkele voetbalvelden. In Nederland is de grootste
batterij 7,5 MWh met een vermogen van 12 MW. Dit lijkt erg veel, maar een
relativering is op zijn plaats: de Tesla megabatterij (450 MWh) zou maar
ongeveer 60.000 Nederlandse huishoudens een dag lang van stroom kunnen
voorzien. Om alle Nederlandse huishoudens een dag lang van stroom te voorzien
zijn meer dan honderd van die megabatterijen nodig. Nog beduidend meer als in
de toekomst aardgas wordt vervangen door elektriciteit. Deze megabatterijen
hebben grote nadelen die ze minder geschikt maken voor echt grootschalige
toepassingen. Ze zijn afhankelijk van schaarse, steeds duurder wordende grondstoffen
(lithium, kobalt) die vaak op een mensonwaardige manier worden gewonnen. Ook
hebben alle batterijen een eindige levensduur, waarna men met een afvalprobleem
zit.
Kortom, concluderend, batterijen vormen niet de ideale oplossing voor de
noodzakelijke grootschalige buffers voor elektrische energie. Maar ze zullen
wel een waardevolle bijdrage kunnen leveren vanwege hun snelle respons waarmee rimpelingen
in vraag en aanbod kunnen worden gladgestreken en het netwerk efficiënter kan
worden belast.
Waterstof
Op dit moment wordt vrijwel alle waterstof geproduceerd uit aardgas.
Daarbij komt CO2 vrij. Precies wat we niet willen. Grootschalige
productie van waterstof met behulp van het elektrolyseproces (waterstof uit
water met behulp van elektriciteit) was tot nu toe duurder. Dat gaat natuurlijk
veranderen. Aardgas wordt duurder en we willen de CO2 niet. Er zijn
heel veel activiteiten gaande om het elektrolyseproces efficiënter, goedkoper,
grootschaliger en minder afhankelijk van schaarse katalysatormetalen te maken.
Men kan er alle vertrouwen in hebben dat over een paar jaar zulke groene
waterstof op grote schaal kan worden geproduceerd. Maar of ook de
afhankelijkheid van schaarse katalysatormetalen volledig zal verdwijnen is maar
zeer de vraag.
Deze groene waterstof kan, naast de functie als energiebuffer, ook worden
gebruikt als brandstof voor voertuigen en schepen. Een ander verhaal.
De opslag van waterstof kan op verschillende manieren, maar het meest praktisch
lijkt toch wel een opslag in hogedruktanks te zijn. 700 bar is mogelijk.
Ondanks die hoge druk is zo’n opslag toch nog vrij volumineus, zo’n 4 à 5
keer het volume van dieselolie of benzine.
Voor de opslagfunctie zijn deze volume-eisen geen groot probleem. In een tank
met afmetingen van een container kan een hoeveelheid energie in de orde van 100
MWh worden opgeslagen. Dat valt nogal mee als we het vergelijken met de
ruimtebehoefte van megabatterijen.
De opgeslagen waterstof moet, als de elektriciteitsvraag daartoe noopt, weer
worden omgezet in elektriciteit. Dit kan in aangepaste bestaande
elektriciteitscentrales. In principe maakt het niet zoveel uit of zo’n centrale
wordt gestookt met aardgas of met waterstof. Men zou hybride centrales kunnen
bouwen die zowel op aardgas als waterstof kunnen werken. Een aandachtspunt
blijft vanzelfsprekend de explosiviteit van waterstof. Dit hoeft echter geen
grote problemen op te leveren als er zorgvuldig mee wordt omgegaan. Een
blijvend probleem is mogelijk wel de blijvende afhankelijkheid van zeldzame
katalysatormetalen. Toch kunnen we concluderend vaststellen dat waterstof goede
perspectieven biedt om als grootschalige energiebuffer te fungeren.
Gravitatie
Zijn er naast batterijen en waterstof nog andere manieren om energie
op te slaan? Legio,
we zullen ze hier niet allemaal gaan noemen, want dan moeten we die methoden
ook gaan evalueren en dat valt buiten het bestek van dit stuk. Eén
methode verdient duidelijk wel een nader onderzoek: potentiële energie van de
zwaartekracht: gravitatieopslag. Men kan een gewicht bij een energieoverschot
optillen en de energie weer laten vrijkomen bij een energietekort door dit weer
te laten zakken.
Er zijn al voorstellen en proefprojecten geweest om deze methode te
demonstreren en te onderzoeken. Bijvoorbeeld projecten onder de naam Energy Vault. Het waren gebouwen met heel veel
liften met betonblokken als liftkooien of een soort hijskranen die rondom
betonblokken kunnen hijsen en laten dalen. Ik meen dat deze ontwerpen een slecht
constructief uitgangspunt hebben. Allereerst treden bij deze ontwerpen,
gebouwen en kranen, grote drukkrachten op. Ook is de hefhoogte bij gebouwen of
hijskranen beperkt tot een paar honderd meter. Het is veel verstandiger om met
trekkrachten te werken. Kabels zijn beter dan kolommen. Men kan dan werken met
liftschachten in de grond. Het gewicht kan worden opgehangen aan kabels waarbij
de katrollen direct op het aardoppervlak worden ondersteund. Ook de te
realiseren hefhoogte is veel groter omdat de diepte van zo’n schacht nu eenmaal
veel groter kan zijn dan de hoogte van een gebouw of hijskraan.
Het project Gravitricity is gebaseerd op dit principe.
De capaciteit van deze opslagmethode is, naast de soortelijke massa van het te
heffen gewicht afhankelijk van drie factoren: de doorsnede van de liftschacht,
de hoogte van het gewicht en de hefhoogte. Met eenvoudige wiskunde kan men
nagaan dat de optimale capaciteit wordt gerealiseerd als de hoogte van het
gewicht de helft is van de schachtdiepte. De hefhoogte is dan ook gelijk aan de
hoogte van het gewicht en de helft van de schachtdiepte. De bestaande
proefprojecten gaan volledig voorbij aan dit gegeven.
De hamvraag is natuurlijk: is met deze gravitatieopslag een substantiële
opslagcapaciteit te realiseren? Laten we een fictief voorbeeld nemen. Met een
liftschacht met een diameter 10 m en een diepte van 2 km, hefhoogte 1 km zou
een energieopslag in de orde van 500 MWh zijn te realiseren. Evenveel dus als
de megabatterij van Elon Musk. Helaas zal zo’n installatie vanwege de
constructieve beperkingen bijna onmogelijk zijn te realiseren. Het lijkt
verstandiger, eenvoudiger en goedkoper om bijvoorbeeld 100 schachten met een
diameter van 1 meter of 25 schachten met een diameter van 2 meter (die samen ook
een capaciteit van 500 MWh hebben) te maken. We komen verderop wat uitgebreider
terug op de dimensionering.
Gravitatieopslag heeft veel voordelen. Geen verbruik van grondstoffen. Geen milieubelastende
bouwmaterialen. Geringe oppervlaktebehoefte en landschapsvervuiling. Zeer lange
levensduur. Flexibel in het te leveren vermogen. Niet afhankelijk van onzeker
fundamenteel onderzoek, te construeren met bekende conventionele technieken.
Een kwestie van ontwerpen, selecteren, dimensioneren, optimaliseren,
prototypen, proefconstructies, et cetera. Normale bekende ontwerp- en
constructieprocedures.
Maar is zo’n installatie voor gravitatieopslag een realistisch concept? Er zijn
zeer uitdagende constructieve problemen, maar als we megawindturbines en booreilanden
op zee, kabels onder de oceaan, een kanaaltunnel, metronetwerken ondergronds,
gebouwen van meer dan 500 m hoog kunnen maken, kunnen we zeker een schacht in
de grond van enkele kilometers diep, een hefinrichting voor een megagewicht en een
geschikt transformatiesysteem tussen mechanische en elektrische energie maken.
Als bonus: men zou deze gravitatieopslagmethode, waar mogelijk en geschikt,
kunnen combineren met geothermie: winning van energie uit aardwarmte.
Rendementen
Er is bij bovenstaande vergelijking niet ingegaan op het rendement
van de verschillende systemen. Het is vrijwel onmogelijk om dat meer dan uiterst
globaal te doen. Ook omdat men soms moet uitgaan van verwachtingen van
toekomstige ontwikkelingen. Maar vooral ook omdat technische rendementen in
gevallen zoals hier volledig ondergeschikt zijn aan economische rendementen.
Deze zijn nog veel lastiger in te schatten omdat men te maken heeft met te
verwachten prijsstijgingen en schaarste. Met politieke en ideële overwegingen
(klimaatdoelen bijvoorbeeld). Met zaken als levensduur en kosten van het
opruimen na afloop daarvan. Bouwkosten, onderhoudskosten.
Onmogelijk daarom om de verschillende systemen op dit punt te vergelijken, maar
gravitatieopslag heeft met zijn afwezigheid van grondstofverbruik en lange
levensduur in dit opzicht zeker geen slechte perspectieven.
Bij het gebruik van
meerdere kabels ligt het voor de hand om deze te bevestigen langs de rand van
het gewicht. Men kan dan bijvoorbeeld 3, 4, 6 of meer kabels bevestigen binnen
de beschikbare ruimte.
Het streven is daarbij om bij een bepaalde diameter en schachtdiepte de
maximale capaciteit te realiseren (hoogte gewicht en hefhoogte gelijk aan de
helft van de schachtdiepte), maar bij een grotere schachtdiameter zal dit al
snel problemen opleveren bij het afvoeren van de krachten via kabels.
Achterliggende oorzaak is dat de omtrek van het gewicht lineair toeneemt met de
diameter, maar het gewicht kwadratisch.
Nemen we als voorbeeld een
standaardconfiguratie. Later zullen we aangeven waarom we deze hebben genomen.
Schachtdiepte 3 km; schachtdiameter 1m; hoogte gewicht 1500m; hefhoogte 1500m;
gewicht 30.000 kN. De capaciteit van deze standaardinstallatie is dan E = 12
MWh; het vermogen bij een daalsnelheid 1 m/s is P= 30 MW.
De vraag is of er ruimte is
om de kracht door kabels af te voeren. We gaan uit van de situatie waarbij het
gewicht is opgehangen aan 6 kabels die de krachten via katrollen radiaal
afvoeren naar kabeltrommels. Indien we uitgaan van een toelaatbare spanning p= 400
MPa (N/mm2) in de kabels is de benodigde kabeldiameter 200 à 250 mm (ordegrootte). Men kan er ook
voor kiezen om deze kabels te splitsen in bijvoorbeeld 6 kabels met een
diameter 70 à
80 mm.
Het splitsen van de kabels is ook gunstig voor de benodigde diameters van de katrolschijven en de kabeltrommels. Om slijtage te beperken en de levensduur te verhogen moet de verhouding tussen die diameters en de diameter van de kabel tenminste ongeveer 30 zijn. De diameters van katrolschijven en kabeltrommels zijn dan bijvoorbeeld 2,25 m. Als we de breedte van een kabeltrommel ook 2,25 m nemen wordt de buitendiameter van een volledig opgewonden kabeltrommel (met 1500 m kabel) ongeveer 6 meter.
Bij een grotere schachtdiameter zal het snel buitengewoon
lastig worden om de optimale configuratie (hoogte gewicht = hefhoogte) te
realiseren. Het gewicht wordt dan al snel te groot om dit met kabels te kunnen verwerken.
Maar als we het gewicht evenredig (en niet kwadratisch) laten toenemen met de
schachtdiameter blijft de situatie vergelijkbaar met de standaardfiguratie.
Als voorbeeld: bij een schachtdiameter 2m, schachtdiepte 3km, gewicht 60.000
kN, hoogte gewicht 750m; hefhoogte 2250m is de opslagcapaciteit 37 MWh.
Bij een schachtdiameter 5m, schachtdiepte 3km, gewicht 150.000 kN, hoogte
gewicht 300m; hefhoogte 2700m is de opslagcapaciteit 112 MWh.
Bij een schachtdiameter 10m, schachtdiepte 3km, gewicht 300.000 kN, hoogte gewicht
150m; hefhoogte 2850m is de opslagcapaciteit 240 MWh.
Vanzelfsprekend is het een kwestie van kostenvergelijking om te bepalen of een
grotere schachtdiameter een zinvolle optie is.
Bij deze globale berekeningen is geen rekening gehouden met het gewicht van de kabel. Dit is aanzienlijk. Maar als men het gewicht van de kabel in mindering brengt op het hefgewicht wordt de opslagcapaciteit gecompenseerd door de capaciteit van de kabel zelf en de grotere hefhoogte van het gewicht. Dit afhankelijk van de specifieke situatie. Voor reële constructieberekeningen moet men de invloed van het kabelgewicht verdisconteren. Voor de globale berekeningen als boven om de orde van grootte te bepalen is het kabelgewicht niet van groot belang.
Een schachtdiameter van 1m lijkt een goed uitgangspunt.
Hierbij is de optimale situatie nog realiseerbaar. Een verder voordeel is dat
in Nederland duizenden verlaten boorgaten zijn die werden gemaakt voor
gasboringen. Deze boorgaten vormen een goed uitgangspunt voor de standaardconfiguratie
(schachtdiameter 1m; schachtdiepte 3 km). Een verder voordeel is dat de
situatie op de verschillende dieptes bekend is.
Voor de overbrenging van de kabeltrommel naar de generator en vice versa van
elektromotor naar kabeltrommel zijn er verschillende mogelijkheden. We kunnen
hier kijken naar een vergelijkbare situatie bij windturbines. Men kan
bijvoorbeeld kiezen uit een tandwieloverbrenging (een serie
planeetwieloverbrengingen), een hydraulische overbrenging of een direct drive
generator. Er zijn verschillen. Het om te vormen moment zal groter en het
toerental lager zijn dan bij windmolens, maar daar staat tegenover dat de
belasting minder schokken heeft en dat er minder ruimtelijke restricties zijn.
Ook moet de omvorming naar beide kanten werken. Het zal lastig zijn om goede
constructieve oplossingen te vinden, maar het is zeker mogelijk.
Het door de installatie te leveren vermogen is variabel en
kan worden bepaald door de belasting. Bij de genoemde standaardconfiguratie
(diameter 1 m; schachtdiepte 3 km; capaciteit 12 MWh) is het geleverde vermogen
bij een snelheid van het gewicht van 1 m/s ongeveer 30 MW.
Zoals eerder aangegeven lijkt het verstandig om de ophangkabels te splitsen in
meerdere kabels met kleinere diameter om de diameters van katrolschijven en
opwindtrommels te beperken. Om slijtage te beperken en de levensduur te
vergroten moet de verhouding tussen deze diameters en de kabeldiameter
tenminste 30 bedragen. Een grote diameter van de kabeltrommel vergroot ook de benodigde
overbrengingsverhouding tussen trommel en generator of motor.
Het is verstandig om de constructie zo te maken dat de kabels kunnen worden
vervangen. Ook dit pleit voor meerdere kabels per gewicht.
Een andere aanpak
In plaats van een diepe schacht met een kleine diameter kunnen we ook de
mogelijkheden onderzoeken van een gat met een grote diameter en een relatief
geringe diepte. We nemen geheel
willekeurige afmetingen om deze optie te illustreren: diameter 50 meter;
diepte 40 meter; hoogte gewicht 20 meter; hefhoogte 20 meter. We nemen hier een
soortelijke massa van het gewicht van 1500 kg/m3. Het gewicht is nu
ongeveer 600.000 kN. De omtrek van het gewicht 157 meter.
Indien we 144 kabels langs de rand van het gewicht bevestigen (42.000 kN per kabel) en elk van die kabels weer splitsen in 6
kabels komen we op de volgende afmetingen: kabeldiameter 210 mm gesplitst in 6
kabels van 70 mm.
De 144 x 6 = 864 kabels kunnen dan met bijvoorbeeld 24 katrollen worden
afgevoerd naar 24 kabeltrommels en generatoren/elektromotoren. De katrollen en
kabeltrommels moeten een diameter hebben van ongeveer 2,1 meter. 36 kabels per
installatie.
De hele installatie heeft slechts een capaciteit van 3,3 MWh. Vergeleken met de
capaciteit van de standaardconfiguratie: diameter 1m, diepte 3 km: 12 MWh is
dit teleurstellend.
Het vermogen van de installatie bij een daalsnelheid 0,1 m/s is 60 MW. Elk van
de 24 installaties levert dan 2,5 MW.
Nadelen zijn: veel af- en toevoersystemen en een grote benodigde
overbrengingsverhouding tussen kabeltrommel en motor/ generator vanwege de lage
daalsnelheid. Voordeel van de vele afvoersystemen is wel dat men kan werken met
relatief dunne kabels en kleine katrollen en kabeltrommels.
Vanzelfsprekend is uiteindelijk de kostprijs van een configuratie het
belangrijkst. Het is lastig om deze methode in dit opzicht in te schatten. Voordelig
is wel dat er relatief weinig kabels hoeven te worden gebruikt. Kabels vormen
een forse kostenpost bij deze systemen.
Natuurlijk kan de capaciteit van dit type opslagsystemen worden vergroot met
een grotere diameter of diepte of soortelijke massa. De gekozen afmetingen zijn
slechts illustratief.
Een alternatieve configuratie
Een heel andere configuratie voor een systeem voor gravitatieopslag
is door niet een gewicht aan kabels te hijsen en te laten dalen, maar om het
gewicht van de kabels zelf te gebruiken. Een vrij hangende staalkabel breekt als hij
langer is dan ongeveer 20 km. Voor gravitatieopslag kunnen we daarom vrij
hangende kabels tot ongeveer 4 km gebruiken (veiligheidsfactor 5).
We kunnen als voorbeeld dus weer een standaardschacht met een diepte 3 km en
een doorsnede 1 meter als uitgangspunt nemen. We kunnen de schacht zo goed
mogelijk vullen, bijvoorbeeld met 48 kabels met een diameter 122 mm. Deze kabel
weegt ongeveer 600 N/m. 48 kabels met een lengte 3000 m wegen 86.400 kN. Voor
de potentiële energie van kabel mag nu echter maar met de helft van de
hijshoogte worden gerekend. De potentiële energie van deze configuratie komt
daarmee op ongeveer 36 MWh. Drie maal zoveel dus als de capaciteit (12 MWh) van
de standaardfiguratie met een gewicht van 1500 meter hoogte in een schacht van
3 km diepte en een diameter 1 meter. Bij een gemiddelde daalsnelheid van 1 m/s
wordt een vermogen van ongeveer 43 MW geleverd.
Deze configuratie wordt daarmee een aantrekkelijke propositie. Men hoeft niet
meer een gewicht te construeren en de kabels aan het gewicht bevestigen. Men
kan ook veel eenvoudiger kabels vervangen als dat nodig is. Ook is het bij deze
methode eenvoudiger om de schacht te inspecteren met een camera en om water dat
in de schacht is gelekt te verwijderen. De methode is veilig, bij een
kabelbreuk valt slechts één
kabel in de schacht. Geen noodzaak om te zorgen dat de spanning in alle kabels
gelijk is. Ook de mogelijkheid om gravitatieopslag te combineren met geothermie
is eenvoudiger te realiseren. Nadeel van deze methode zijn de hoge kosten van
de kabels.
Het wordt wel een lastige opgave om de kracht van de 48 kabels via katrollen en
trommels en een overbrenging van en naar elektromotor en generator over te
brengen.
Als gedachtebepaling: men zou de kabels in 6 richtingen (6x8) radiaal kunnen
wegleiden via 6 langs de rand van de schacht geplaatste katrollen voor elk 8 kabels
en deze vervolgens in radiale richting weg te geleiden naar 6 kabeltrommels.
De katrollen en de zes kabeltrommels moeten om slijtage te voorkomen en een
voldoende levensduur te garanderen een diameter hebben van ongeveer 4 meter.
Bij een trommelbreedte van 4 meter wordt daarmee de diameter van een volledig
opgewonden trommel ongeveer 7,5 meter (8 kabels, lengte 3000 m, diameter
122mm). Alle zes kabeltrommels kunnen dan via een overbrenging een generator
aandrijven of door een elektromotor worden aangedreven. Men heeft dan dus 6
installaties met een capaciteit van 6 MWh en een indicatief vermogen van 5 MW.
Voor de overbrenging bestaan verschillende opties: een tandwieloverbrenging
(bijvoorbeeld een serie planeetwieloverbrengingen); een hydraulische overbrenging
(hydropomp en hydromotor) of een direct drive motor/ generator.
Kosten
Een goede vergelijking van de kosten tussen de drie genoemde opslagsystemen
(batterijen, waterstof, gravitatie) is niet mogelijk. Niet alleen zijn er veel
onzekere factoren, bijvoorbeeld beschikbaarheid en prijsontwikkeling van
grondstoffen, ook zijn de principes van de systemen te verschillend.
Als voorbeeld: de capaciteit van een waterstofinstallatie is alleen afhankelijk
van de capaciteit van de waterstofopslag. Het vermogen van de installatie (de
energie, de hoeveelheid waterstof die de installatie per tijdseenheid kan
leveren) is hier belangrijker. Een waterstofinstallatie die volgens de
elektrolysemethode waterstof produceert kost enkele miljoenen euro’s per
megawatt. Verder worden de productiekosten (operationeel, transport, opslag)
geschat op ongeveer €4 per kg waterstof, exclusief de kosten van de benodigde
elektrische energie. En moet men de kosten van de waterstof gestookte
elektrische centrale ook (gedeeltelijk) beschouwen als kosten van de opslag?
Voor de kosten van megabatterijen werden uiteenlopende getallen gepubliceerd.
Elon Musk beweert heel optimistisch dat zijn installatie zo’n $150.000
per MWh kostte. De kosten van de Eneco batterij (50 MWh) in Duitsland: 30 miljoen
euro of €600.000
per MWh lijken wat reëler. Maar het is vrij zeker dat de kosten van dit type
batterijen in de toekomst nog zullen stijgen vanwege de afhankelijkheid van de
schaarse grondstoffen.
Wat mag een installatie voor gravitatieopslag kosten? Weer als voorbeeld: de
fictieve installatie van hierboven (diameter 1 meter, schachtdiepte 3 km,
capaciteit 12 MWh) zou met een kostprijs van 12 miljoen euro (€1.000.000
per MWh) zeker concurrerend zijn gezien de voordelen ten opzichte van
batterijen. De constructie met vrij hangende kabels (diameter 1 meter,
schachtdiepte 3 km, capaciteit 36 MWh) zou dan 36 miljoen euro mogen kosten.
Of het haalbaar is om deze installaties tegen deze kosten te ontwikkelen zal
sterk afhangen van de schaal, het aantal dat men zal installeren. Het lijkt
geen onmogelijke opgave.
Resumerend
Tijdelijke energieopslag is een essentieel onderdeel van de
aanstaande energietransitie. Er moeten buffers zijn om de verschillen tussen
vraag en aanbod op te vangen. Tot nu toe zijn er twee methoden kandidaat voor
zulke buffers: batterijen en waterstof via elektrolyse. Beide methoden hebben
grote nadelen, onder meer de afhankelijkheid van schaarse metalen. In dit stuk
wordt aannemelijk gemaakt dat het de moeite loont een derde methode voor
energieopslag te onderzoeken: gravitatieopslag of opslag door middel van
potentiële energie van de zwaartekracht.
Een nieuwe methode van gravitatieopslag wordt voorgesteld waarbij geen gebruik
wordt gemaakt van een aan kabels opgehangen gewicht maar van het gewicht van
vrij hangende kabels.
Deze vorm van energieopslag heeft veel voordelen maar gaat ook gepaard met een
aantal lastige constructieve uitdagingen. Desondanks meen ik te hebben
aangetoond dat het buitengewoon nuttig kan zijn de mogelijkheden verder te
onderzoeken.
Stellingen, meningen, suggesties
-
Voor een installatie voor gravitatieopslag van
energie verdient een ondergrondse constructie sterk de voorkeur boven een bovengrondse
constructie.
-
De optimale configuratie bij een ondergrondse
gravitatieopslag wordt bereikt als de hefhoogte gelijk is aan de hoogte van het
gewicht en de helft van de schachtdiepte.
-
Gravitatieopslag heeft veel voordelen. Het is
niet afhankelijk van schaarse materialen, het is niet afhankelijk van onzeker
fundamenteel onderzoek, het is te construeren met bekende conventionele
technieken, heeft een zeer lange levensduur en is flexibel wat betreft het te
leveren of op te nemen vermogen.
-
De belangrijkste belemmering om zeer grote
installaties voor gravitatieopslag met grote schachtdiameters te construeren lijken de kabels
te vormen waarmee de krachten moeten worden afgevoerd.
-
Om verschillende redenen lijkt het zinvol en
voordelig om de schachtdiameter laag te houden. Niet alleen kan de optimale
configuratie dan worden gerealiseerd maar mogelijk kan ook gebruik worden
gemaakt van de vele verlaten boorgaten die er in Nederland zijn. Een installatie
met een schachtdiameter 1 meter en een diepte 3 km kan een opslagcapaciteit van
ongeveer 12 MWh en een vermogen van 30MW leveren.
-
Een configuratie met een grote diameter en een
geringe diepte (een gat in plaats van een schacht) heeft geen goede perspectieven,
met name door een geringe capaciteit, bijvoorbeeld slechts 3 à 4
MWh bij een diameter 50 meter en een diepte 40 meter.
-
Het is mogelijk om een grotere opslagcapaciteit
per boorgat te realiseren met grotere schachtdiameters. Een opslagcapaciteit
van enkele honderden MWh lijkt technisch mogelijk. Men zal echter zorgvuldig de
kosten ten opzichte van meerdere installaties met een kleinere schachtdiameter
moeten vergelijken.
-
Een aantrekkelijke alternatieve methode voor
gravitatieopslag is om niet een gewicht aan kabels te hangen maar om de schacht
te vullen met vrij hangende kabels. Hiermee kan tenminste een drievoudige
opslagcapaciteit worden bereikt vergeleken met de conventionele methode. Deze
methode heeft ook een aantal constructieve voordelen. Nadelig zijn de hoge
kosten van de kabels.
-
Om concurrerend te zijn moeten de kosten van een
installatie voor gravitatieopslag in de orde van €1.000.000 per MWh. Of dit
haalbaar is zal afhangen van de schaal waarop men deze installaties zal kunnen realiseren.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten