Hieronder de Blogs die ik heb geschreven voor de Blog-website IemandZoalsIk van Spierziekten Nederland in 2017
Oudejaarsavond
Mijn meest memorabele oudejaarsavond beleefde ik toen ik
zo’n jaar of vijftien, zestien was. We woonden in een klein dorpje in het
noorden van het land. Mijn ouders hadden een winkel. Het plan was dat ons
winkelmeisje met haar verloofde, Geert, samen met ons oudjaar zouden vieren.
Personeel was familie. Geert was een uitbundig persoon: voortdurend aan het
woord en een klaterende lach. Het volslagen tegendeel van een stugge, introvert
zwijgende Noord-Nederlander. Hij was erg muzikaal: speelde prachtig orgel en
als er klassieke muziek op de radio was stond hij meteen te dirigeren.
Nu was er wel een probleempje die oudejaarsavond. Geert kwam
uit een dorp een kilometer of tien verderop en was daar organist in zijn kerk.
En er was een kerkdienst op oudejaarsavond. Openbaar vervoer was er niet die
avond en Geert had geen auto of rijbewijs. De fiets was het enige alternatief.
Maar het was wel stervenskoud en de wegen waren door sneeuw en ijs slecht
begaanbaar. Veiligheidshalve werd ik daarom gevraagd om Geert te vergezellen.
Ik vond het prachtig. Avontuur!
De heenweg verliep redelijk voorspoedig, het was nog licht
en we waren royaal op tijd vertrokken. We waren dus ruimschoots voor de dienst
aanwezig zodat Geert zich lekker kon inspelen. Eens lekker demonstreren hoe
goed hij was. Nu was het best een mooi kerkorgel maar het was niet voorzien van
een elektrische ventilator om het aan te blazen. Dat moest nog met de hand
gebeuren via een op en neer te bewegen hefboom. De vrijwilliger hiervoor was
deze avond een bejaarde man. Geert verloor zich al na een paar minuten in een
uitbundige Bach-achtige fuga. De oude orgelpomper kwam na het stuk buiten adem aangesloft.
“Geert, mien jong. Moust nait zo hard speuln. ‘K kint hoast nait biehoaln”.
Geert beloofde beterschap. Het duurde niet lang. Totale uitputting lag op de
loer. Tot geluk van de bejaarde vrijwilliger begon daarna de kerkdienst waarbij
Geert wat minder uitbundig moest zijn.
De terugweg, nu in het donker, was rampzalig. We hadden
besloten de kortste weg te nemen, zandwegen door een landbouwgebied. Sneeuw en
ijs, glibberdeglibber langs kanalen en over bruggetjes. Totaal verkleumd kwamen
we in ons eigen dorp aan. Waar, tot onze grote verrassing, de patat-tent nog
open was. Nooit in mijn leven heeft een zak patat me zo goed gesmaakt. En
ongetwijfeld de oliebollen daarna ook. Al herinner ik me dat niet meer.
Geert is niet oud geworden helaas. Rond zijn veertigste een
hartaanval.
Een cliché dat soms bij begrafenistoespraken wordt aangehaald is: “waarom moeten de goeden altijd het eerst gaan?’ of woorden van gelijke strekking. Volstrekte onzin natuurlijk. Ziektes als kanker of hartproblemen houden zich niet bezig met het karakter van de personen die ze treffen.
Het omgekeerde lijkt me eerder waar. Alle hoogbejaarden die ik ken of heb gekend waren sympathieke, aardige mensen. Terwijl de schoften en hufters onder ons nog wel eens aan hun eigen rottigheid ten onder kunnen gaan. Door de vijanden die ze hebben gemaakt of de slechte gewoontes die ze hebben ontwikkeld.
En de goeden worden tenminste met liefde herinnerd. Of iemand schrijft met warme gevoelens een stukje over hen bijna een halve eeuw later.
:-( Bedieningspanelen in liften, speciaal bedoeld voor rolstoelgebruikers, die zo hoog zijn aangebracht, dat je moet opstaan om ze te kunnen bedienen.
:-( Liften waarbij je de sleutel moet halen bij de receptie.
:-( De drempel bij de ingang van
mijn tandarts, die op zijn website durft te zetten dat zijn praktijk
rolstoeltoegankelijk is.
In de meeste culturen zullen de meeste mensen een houding hebben die ergens tussen deze extremen in ligt. En hoewel dierenbescherming een typisch Europees fenomeen is, is er toch weinig aanleiding om ons in dit opzicht superieur te voelen tegenover andere culturen. Denk maar eens aan zaken als stierenvechten, hanengevechten, hondengevechten, drijfjachten, palingtrekken, foie gras, kistkalveren, legbatterijen, etc. Maar een houding als die van Boeddhistische monniken die meteen het tuinieren staken als ze per ongeluk een regenworm doormidden klieven of weigeren een steekmug dood te slaan is wat mij betreft ook weer overdreven.
Ik kan voor geen van deze drie benaderingen veel begrip opbrengen.
Schuld en schaamte voor een genetische afwijking is vreemd als je weet dat dit puur toeval is. Uitgezonderd mogelijkerwijs een handicap die het gevolg is van alcohol, nicotine of heroïne tijdens de zwangerschap. In zo’n geval zou ik me wel schuldig voelen.
Met medelijden en meelevendheid kan ik ook weinig. Ik hoef het niet. Wat ik wel nodig heb zijn faciliteiten en voorzieningen. Medisch en sociaal. Mogelijkheden om je werk en je sociale leven uit te voeren. Toegankelijkheid, reismogelijkheden.
Ook aan waardering of zelfs bewondering, bijvoorbeeld voor de manier waarop ik “omga met mijn handicap” heb ik heel weinig behoefte. Er zit altijd iets in van “blij dat jij het hebt en ik niet”. En door mensen die moeten lijden semi-heilig te verklaren worden ze in feite een beetje ontmenselijkt. Ik zit er niet op te wachten.
Overigens, ook ik heb grote bewondering voor sommige mensen met een handicap, bijvoorbeeld Stephen Hawking, Michel Petrucciani of Esther Vergeer. Maar niet omdat ze gehandicapt zijn, maar om wat ze presteren.
Ik heb in mijn leven een fantastische hoeveelheid geluk gehad. Het gezin waarin ik geboren werd en opgroeide. De mogelijkheid die ik kreeg om naar een middelbare school te gaan en te studeren. De interessante landen die ik heb bezocht en waar ik heb gewoond. Het leuke werk dat ik tot aan mijn pensioen heb mogen doen. Vriendinnen. Vrienden. En natuurlijk vooral de levenspartner die ik kreeg en mijn zonen die ik mocht zien opgroeien tot mannen die goed in het leven staan. Ik zou er veel verhalen over kunnen schrijven maar ik realiseer me dat zoiets of oppervlakkig en oninteressant zou zijn of veel te privé en waarschijnlijk ook oninteressant. Maar niet dus.
Nog zo’n voorbeeld: in mijn tienerjaren maakte ik van dichtbij een indrukwekkend ziekbed door longkanker mee. Triest en verdrietig. Maar het had wel tot gevolg dat ik nooit ben gaan roken, zoals de meeste van mijn leeftijdgenoten. En als ik dat wel was gaan doen zou ik, met mijn slechte longfunctie, al lang het loodje hebben gelegd. Slechte longen en een slechte longfunctie, dat is dodelijk. Met goede longen en een slechte longfunctie red je het net.
Mijn spierziekte had ook tot gevolg dat ik me moest heroriënteren op mijn loopbaan. Dat had natuurlijk minpunten voor de eventuele ambities die ik met potlood had uitgestippeld. Maar het had ook heel veel pluspunten: ik heb me heel veel vakgebieden eigen gemaakt en heb in heel veel functies gewerkt. Verreweg de meeste interessant en uitdagend. Terwijl het nog maar de vraag is of ik met evenveel plezier zou hebben gewerkt als ik die gedwongen switch niet had moeten maken.
En tegenvallers in je leven zijn natuurlijk ook nodig om de positieve dingen te kunnen waarderen. Of om die überhaupt te kunnen zien.
Een cliché dat soms bij begrafenistoespraken wordt aangehaald is: “waarom moeten de goeden altijd het eerst gaan?’ of woorden van gelijke strekking. Volstrekte onzin natuurlijk. Ziektes als kanker of hartproblemen houden zich niet bezig met het karakter van de personen die ze treffen.
Het omgekeerde lijkt me eerder waar. Alle hoogbejaarden die ik ken of heb gekend waren sympathieke, aardige mensen. Terwijl de schoften en hufters onder ons nog wel eens aan hun eigen rottigheid ten onder kunnen gaan. Door de vijanden die ze hebben gemaakt of de slechte gewoontes die ze hebben ontwikkeld.
En de goeden worden tenminste met liefde herinnerd. Of iemand schrijft met warme gevoelens een stukje over hen bijna een halve eeuw later.
Minnen en plussen voor
rolstoelgebruikers
:-( Bedieningspanelen in liften, speciaal bedoeld voor rolstoelgebruikers, die zo hoog zijn aangebracht, dat je moet opstaan om ze te kunnen bedienen.
:-( Liften waarbij je de sleutel moet halen bij de receptie.
:-) Bijna altijd een
parkeerplekje kunnen vinden met je “blauwe kaart”.
:-( De drempel bij de ingang van
mijn tandarts, die op zijn website durft te zetten dat zijn praktijk
rolstoeltoegankelijk is.
:-( De looppaden bij Kruidvat-filialen die zo volgeplempt
worden met allerlei displays dat er geen doorkomen aan is.
:-) Gratis mogen parkeren op de
meeste plaatsen in de meeste steden.
:-( De deuren ín een splinternieuw, fraai ontworpen
muziekgebouw die zo moeilijk opengaan dat je als rolstoeler altijd assistentie
nodig hebt.
:-( Musea waar je niet zelfstandig kunt rondrijden maar
waar je voortdurend een beroep moet doen op het personeel.
:-) Voorrang krijgen bij musea
waarbij je een lange rij wachtenden passeert.
:-( Cafés en restaurants die geen gehandicaptentoilet
hebben.
:-( Gehandicaptentoiletten die zo laag zijn en zulke
minimale steunen hebben dat ze totaal onbruikbaar zijn.
:-( Concertzalen en theaters waarbij de rolstoelplekken
de rotste plekken zijn qua uitzicht.
:-( Mensen die denken dat je toch tenminste een klein beetje
geestelijk gehandicapt bent als je in een rolstoel zit.
:-) Gratis toegang bij musea in
sommige buitenlanden (in Nederland meestal alleen voor de “begeleider”).
:-( Mensen die een deur voor je neus laten dichtvallen.
:-( WhatsAppende voetgangers die recht op je af lopen en
pas opkijken na een forse schreeuw.
:-) Geen tassen te hoeven
sjouwen omdat je ze aan je rolstoel kunt hangen.
:-( Stoepranden.
:-( Deurdrempels.
:-) Schuine op- en afritten bij
zebrapaden.
:-( Kinderkopjesbestrating in de binnenstad van historische
oude steden.
:-( Gladde vloeren of straten waarbij het heel lastig is
om op te staan vanuit een rolstoel.
:-) Geen risico om te vallen
als je in een rolstoel over een gladde weg rijdt.
:-( De bijna onmogelijke hindernisloop die je moet
afleggen als je met de trein wilt reizen.
:-( De onbetrouwbaarheid van Regiotaxi en Valys.
:-) De juffrouw achter de balie
van mijn favoriete Chinese restaurant die altijd voor me uitrent om de
buitendeur voor me open te doen.
:-( Dubbele deuren, waarvan de ene helft te smal is en de
andere helft op slot zit.
:-( Krantencolporteurs die gratis kranten uitdelen maar
rolstoelgebruikers niet als een veelbelovende klant inschatten.
:-) De politieke, religieuze en
goede doelen propagandisten op straat die in rolstoelgebruikers geen
veelbelovend doelwit zien.
:-( Kleine draaideuren.
:-( Kleuters die naar de joystick van je elektrische
rolstoel grijpen als je even niet oplet.
:-) Jongetjes van een jaar of
vijf die gebiologeerd naar je elektrische rolstoel kijken om uit te vinden hoe
zo’n ding zo maar vanzelf kan rijden.
:-( De onmogelijkheid om bij het zoeken naar een geschikt
hotel die hotels te “filteren” op kamers voor gehandicapten.
:-( Hotels die wel over kamers voor gehandicapten
beschikken, maar niet over gehandicaptenparkeerplaatsen, of, erger nog, waarbij
de gehandicaptenparkeerplaatsen de hele dag bezet zijn door auto’s van het
personeel.
:-) Het feit dat Google Maps sinds kort aangeeft of een
gebouw rolstoeltoegankelijk is (nu nog de gehandicaptenparkeerplaatsen!).
Gewoon pech
Zeldzame ziektes zijn niet zeldzaam. Dat komt omdat er zo
veel van zijn. Duizenden. Zo’n 6 à 8% van alle mensen, één
op 13 à
16, heeft een zeldzame ziekte. Dat is dus niet iets zeldzaams, iets
uitzonderlijks. Het regent in Nederland zo’n 7,5% van de tijd. En niemand zal
beweren dat een regenbui in Nederland iets zeldzaams, iets uitzonderlijks is.
Natuurlijk, een bepaalde ziekte kan heel zeldzaam zijn, soms heeft maar één op de zoveel miljoen mensen die bepaalde ziekte. Als je zo’n ziekte hebt voel je je misschien wel heel erg een ongeluksvogel. Niet terecht. Als je wordt aangereden door een paarse auto moet je ook niet klagen dat je wel uitzonderlijk veel pech hebt omdat maar één op de paar honderdduizend auto’s paars is. Je hebt pech omdat je bent aangereden, meer niet. En zo heb je ook niet buitengewoon veel pech als je een zeldzame ziekte hebt, maar gewoon pech.
Hoewel, de ene zeldzame ziekte is de andere natuurlijk niet. Maar dat heeft weinig te maken met de zeldzaamheid ervan.
Natuurlijk, een bepaalde ziekte kan heel zeldzaam zijn, soms heeft maar één op de zoveel miljoen mensen die bepaalde ziekte. Als je zo’n ziekte hebt voel je je misschien wel heel erg een ongeluksvogel. Niet terecht. Als je wordt aangereden door een paarse auto moet je ook niet klagen dat je wel uitzonderlijk veel pech hebt omdat maar één op de paar honderdduizend auto’s paars is. Je hebt pech omdat je bent aangereden, meer niet. En zo heb je ook niet buitengewoon veel pech als je een zeldzame ziekte hebt, maar gewoon pech.
Hoewel, de ene zeldzame ziekte is de andere natuurlijk niet. Maar dat heeft weinig te maken met de zeldzaamheid ervan.
Wel een mooie paradox: dat zeldzame ziektes niet zeldzaam
zijn. Ik ben er gek op, paradoxen. Dingen die niet helemaal zijn wat ze op het
eerste gezicht lijken te zijn. Ik moet altijd grijnzen als ik als ik er eentje tegenkom.
Of in elk geval glimlachen.
Bijvoorbeeld dat mensen die kunnen zwemmen een grotere kans lopen te verdrinken dan mensen die niet kunnen zwemmen. Of dat de dieren die de meeste dodelijke slachtoffers maken geen roofdieren zijn, maar paarden (afgezien van insecten). Of dat boksen met bokshandschoenen veel gevaarlijker is dan boksen met blote vuisten. Of dat je meer kans maakt op een aanrijding als je een auto krijgt met betere remmen. Of dat plastic bekertjes milieuvriendelijker zijn dan mokken. Of dat je geweld meestal bevordert als je probeert het de kop in te drukken. Of dat de vrijheid van burgers wordt beperkt als je die probeert te beschermen. Etc. etc. Ik zou nog wel even door kunnen gaan.
Bijvoorbeeld dat mensen die kunnen zwemmen een grotere kans lopen te verdrinken dan mensen die niet kunnen zwemmen. Of dat de dieren die de meeste dodelijke slachtoffers maken geen roofdieren zijn, maar paarden (afgezien van insecten). Of dat boksen met bokshandschoenen veel gevaarlijker is dan boksen met blote vuisten. Of dat je meer kans maakt op een aanrijding als je een auto krijgt met betere remmen. Of dat plastic bekertjes milieuvriendelijker zijn dan mokken. Of dat je geweld meestal bevordert als je probeert het de kop in te drukken. Of dat de vrijheid van burgers wordt beperkt als je die probeert te beschermen. Etc. etc. Ik zou nog wel even door kunnen gaan.
Misschien hou Ik wel zo van paradoxen vanwege mijn wat
sceptische karakter. Ik heb vaak in mijn leven te horen gekregen dat ik een
kritisch persoon ben. Daar zal dus wel een kern van waarheid in zitten. Niet
dat ik daar blij mee ben overigens, om als een kritisch, sceptisch persoon door
het leven te gaan. Ik zou veel liever wat meer stoïcijns zijn: de dingen in de
wereld accepteren zoals ze nu eenmaal zijn en mijn geluk zoeken in het zo goed
mogelijk daarmee omgaan. Maar ik ben bang dat ik van nature toch meer een
scepticus ben, iemand die geneigd is alle dingen in te delen in zinnige en
onzinnige dingen. In waardevolle en waardeloze zaken. In bewezen of in elk
geval goed onderbouwde kwesties en totaal uit de lucht gegrepen of volstrekt
verzonnen beweringen.
Ik ben meer een scepticus dus, maar zou graag meer een
stoïcijn zijn. En ik maak behoorlijke vorderingen met die transformatie. Het
zal de leeftijd zijn. Plus het besef dat je toch uiterst dankbaar moet zijn
voor heel veel dingen. Dat is natuurlijk heel persoonlijk voor een groot deel,
bijvoorbeeld dat je de kans hebt gekregen om te studeren, dat je (bijna) altijd
je werk met heel veel plezier hebt gedaan, dat je geluk hebt gehad precies die
levenspartner te treffen en vooral dat je kinderen goed in het leven staan.
Maar er zijn ook dingen die bijna voor ons allemaal gelden: we leven al meer
dan zeventig jaar zonder oorlog, we weten niet wat echte honger is, centrale
verwarming, elke dag een warme douche en goede medische voorzieningen. Een
uitzonderlijke periode in de geschiedenis van de mensheid. En natuurlijk geldt
het niet voor iedereen, veel mensen kunnen er alleen maar van dromen. Denk
alleen maar eens aan de vele vluchtelingenkampen niet eens zo ver bij ons
vandaan of aan de daklozen nog dichter bij.
En er zijn ook nog wel wat schaduwen die over onze welvaart
en ons welzijn vallen in deze uitzonderlijke periode in de geschiedenis. Voor
het eerst in lange tijd daalt het besef op ons neer dat het niet
vanzelfsprekend is dat onze kinderen en kleinkinderen het beter zullen krijgen
dan wijzelf. En ook dat het totaal niet vanzelfsprekend is dat we nog eens
zeventig jaar vrede zullen krijgen. Schurken, machtswellustelingen, narcisten
en psychopaten op cruciale plaatsen aan de macht. Zorgwekkend is wel de minste
kwalificatie. De pech om een zeldzame ziekte te hebben is dus maar zeer
relatief. Er zijn een hoop andere dingen belangrijker.
Laat ik eindigen met een mooie paradox van de
(levens)kunstenaar, beroepsverteller en “spiegeloog” Willem de Ridder : “De grootste veranderingen gebeuren als je
stopt met geloven dat je zou moeten veranderen”.
Het zou het levensmotto van elke stoïcijn kunnen zijn. Maar het staat wel haaks op mijn pogingen om wat meer stoïcijn te worden. Een dubbele paradox dus. Ik kan niet meer doen dan mijn best.
Maar nou vooruit, een paar dan.
Zit u krap bij kas? Er zijn websites voor gezonde, zeer goedkope maaltijden.
Geen zin om te koken? Sla de magnetronmaaltijd eens over. Bij de Chinees, Toko of Thai zijn geweldig lekkere, goedkope en gezonde groentemaaltijden te halen, bijvoorbeeld Tjap Tjoy, Gado Gado of Pad Thai.
En eet meer vis: goedkope vis is meestal net zo lekker als dure vis. En diepvries vis is meestal verser en goedkoper als “verse” (=ontdooide) vis.
En lees mijn blogje over voedingsmythes nog eens. Leerzaam.
Het zou het levensmotto van elke stoïcijn kunnen zijn. Maar het staat wel haaks op mijn pogingen om wat meer stoïcijn te worden. Een dubbele paradox dus. Ik kan niet meer doen dan mijn best.
Eten
Veel ouderen zijn ondervoed. Als ze zelfstandig thuis wonen
is dat zo’n 10%, als ze thuiszorg krijgen of in een instelling wonen wordt dat
geschat op zo’n 30%. Bij mensen met een verstandelijke handicap is
ondervoeding, afhankelijk van de ernst van de handicap, ook een serieus
probleem.
Hoe zou dat zitten bij onze groep, chronisch zieken en gehandicapten? Ik heb er niet veel gegevens over kunnen vinden, mogelijk omdat de ziekten en handicaps zo divers zijn, zowel wat betreft de ernst als de symptomen. Maar het lijkt me aannemelijk dat ondervoeding ook binnen onze groep een serieuze kwestie is. Veel van de mogelijke oorzaken van ondervoeding bij ouderen gelden ook voor onze groep: slechte eetlust, verminderde reuk en smaak (al dan niet door medicijnen), problemen met kauwen en slikken, lusteloosheid, neerslachtigheid, etc.
Een belangrijke factor zal ongetwijfeld ook de smakeloosheid, de onappetijtelijkheid van de voorgeschotelde maaltijden zijn. Vandaar het verschil tussen thuiswonenden en mensen die in een instelling verblijven.
Nu zijn er verschillende typen ondervoeding. De simpele versie: te weinig calorieën gedurende een langere periode en de wat complexere: een eenzijdig dieet, bijvoorbeeld te weinig eiwitten, mineralen of vitamines.
De simpele versie van ondervoeding lijkt redelijk simpel aan te pakken: gewoon wat meer calorieën nuttigen. Dus veel suiker, vet, koolhydraten. Een dieet van gebak en pudding zou perfect zijn. En nog lekker ook. Te simpel helaas. Ook een calorierijk dieet zal toch een beetje gezond moeten zijn. Beperkte hoeveelheden (ongezonde) vetten, suiker en zout. Een variant van gewoon gezond eten maar dan met meer calorieën. Er zijn genoeg websites om te helpen met die opgave, bijvoorbeeld deze of deze.
Hoe zou dat zitten bij onze groep, chronisch zieken en gehandicapten? Ik heb er niet veel gegevens over kunnen vinden, mogelijk omdat de ziekten en handicaps zo divers zijn, zowel wat betreft de ernst als de symptomen. Maar het lijkt me aannemelijk dat ondervoeding ook binnen onze groep een serieuze kwestie is. Veel van de mogelijke oorzaken van ondervoeding bij ouderen gelden ook voor onze groep: slechte eetlust, verminderde reuk en smaak (al dan niet door medicijnen), problemen met kauwen en slikken, lusteloosheid, neerslachtigheid, etc.
Een belangrijke factor zal ongetwijfeld ook de smakeloosheid, de onappetijtelijkheid van de voorgeschotelde maaltijden zijn. Vandaar het verschil tussen thuiswonenden en mensen die in een instelling verblijven.
Nu zijn er verschillende typen ondervoeding. De simpele versie: te weinig calorieën gedurende een langere periode en de wat complexere: een eenzijdig dieet, bijvoorbeeld te weinig eiwitten, mineralen of vitamines.
De simpele versie van ondervoeding lijkt redelijk simpel aan te pakken: gewoon wat meer calorieën nuttigen. Dus veel suiker, vet, koolhydraten. Een dieet van gebak en pudding zou perfect zijn. En nog lekker ook. Te simpel helaas. Ook een calorierijk dieet zal toch een beetje gezond moeten zijn. Beperkte hoeveelheden (ongezonde) vetten, suiker en zout. Een variant van gewoon gezond eten maar dan met meer calorieën. Er zijn genoeg websites om te helpen met die opgave, bijvoorbeeld deze of deze.
Met goede, gezonde ingrediënten zijn we er natuurlijk nog
niet. Er zal ook nog een smakelijk gerecht van moeten worden gebrouwen. Ik heb
helaas niet zo’n hoge pet op van de kookkunsten van de gemiddelde Nederlandse
man of vrouw. Daar heb ik natuurlijk helemaal geen bewijzen voor, alleen maar
indrukken en aanwijzingen. Bijvoorbeeld de doodenkele keer dat ik eens bij een
ander gezin mag aanschuiven. Of de inhoud van de supermarktkarretjes voor me in
de rij bij de kassa. De meest overtuigende ervaring in dit verband deed ik op
toen we eens in het kader van een personeelsuitje een kookworkshop moesten
ondergaan. Teambuilding! Onze groep bestond uit een ongeveer 20 mensen. 50/50
m/v. De klunzigheid van mijn medeworkshoppers bij het culinaire handwerk was
verbijsterend. Ik vroeg me af hoe ze in hemelsnaam thuis af en toe een maaltijd
op tafel kregen. Ik klaagde bij de workshopleider over de zeer botte messen.
Natuurlijk, zei hij, dat moet wel om grote ongelukken te voorkomen.
Het is wel erg vreemd dat iets wat van zo’n cruciaal belang
is voor de volksgezondheid zo weinig aandacht krijgt in de opvoeding. Koken
moet je een beetje leren van je ouders en van mensen die je toevallig tegenkomt
en die toevallig een beetje kunnen koken. Verder moet je het, met schade en
schande, zelf maar uitzoeken, al dan niet met behulp van recepten en
kookboeken.
Dat zoveel mensen er zoveel moeite mee hebben komt waarschijnlijk omdat het een beroep doet op twee verschillende dingen: je hoofd en je handen. Dat is natuurlijk wel bij meer dingen zo: klussen, auto’s restaureren, tuinieren, etc. etc. En ook de meeste vormen van kunst eisen en combinatie van denken en doen.
Dat zoveel mensen er zoveel moeite mee hebben komt waarschijnlijk omdat het een beroep doet op twee verschillende dingen: je hoofd en je handen. Dat is natuurlijk wel bij meer dingen zo: klussen, auto’s restaureren, tuinieren, etc. etc. En ook de meeste vormen van kunst eisen en combinatie van denken en doen.
Je moet een beetje creatief zijn, iets van de toevallig
aanwezige ingrediënten maken. En een beetje weten welke smaken combineren. En
een beetje kunnen plannen. En rekening houden met wat gezond en minder gezond
is. Best ingewikkeld dus, eigenlijk. Maar wel erg belangrijk. We zien de obese
gevolgen dagelijks om ons heen. Ondervoeding is minder zichtbaar en misschien
ook net iets minder belangrijk, maar toch zeker ook een serieus probleem.
Leren koken zou dus eigenlijk in elke opvoeding moeten zitten, het zou deel moeten uitmaken van ieders opleiding. Dat zou een geweldige investering zijn in onze nationale volksgezondheid en een prachtige bijdrage leveren aan het levensgeluk van heel veel mensen.
Leren koken zou dus eigenlijk in elke opvoeding moeten zitten, het zou deel moeten uitmaken van ieders opleiding. Dat zou een geweldige investering zijn in onze nationale volksgezondheid en een prachtige bijdrage leveren aan het levensgeluk van heel veel mensen.
Ik kook zelf met plezier. Meestal. Eigenlijk zie ik het ook
wel een beetje als een soort verplichting omdat het één van de weinige dingen is
die ik aan onze tweepersoons huishouding kan bijdragen. Naast af en toe wat
boodschappen doen en achter de computer zitten. Het resulteert meestal in
eetbare maaltijden. Die ook nog eens redelijk gezond zijn hoop ik.
Ik zou nu natuurlijk kunnen afsluiten met wat tips, maar die kunt u ook zelf eenvoudig opdoen uit kookboeken, van het internet of bij de vele kookprogramma’s op tv. Maar dat is het punt dus niet. Koken iets dat je in de praktijk moet leren: hoofd en handen, denken en doen.
Ik zou nu natuurlijk kunnen afsluiten met wat tips, maar die kunt u ook zelf eenvoudig opdoen uit kookboeken, van het internet of bij de vele kookprogramma’s op tv. Maar dat is het punt dus niet. Koken iets dat je in de praktijk moet leren: hoofd en handen, denken en doen.
Zit u krap bij kas? Er zijn websites voor gezonde, zeer goedkope maaltijden.
Geen zin om te koken? Sla de magnetronmaaltijd eens over. Bij de Chinees, Toko of Thai zijn geweldig lekkere, goedkope en gezonde groentemaaltijden te halen, bijvoorbeeld Tjap Tjoy, Gado Gado of Pad Thai.
En eet meer vis: goedkope vis is meestal net zo lekker als dure vis. En diepvries vis is meestal verser en goedkoper als “verse” (=ontdooide) vis.
En lees mijn blogje over voedingsmythes nog eens. Leerzaam.
Cultuurverschillen
Ik ben een fan van het BBC-programma QI: Quite Interesting.
Het is een soort quiz waarbij het niet gaat om winnen of om kale kennis, maar
om interessante vragen en geestige, spitsvondige, scherpe, humoristische
reacties daarop. Je moet wel een beetje anglofiel zijn om het echt te
waarderen. (Alle afleveringen van QI zijn te zien op YouTube.) Een belangrijk aspect
van het programma is ook de fascinatie van veel Engelsen met -hoe zeg ik dat
netjes- de eindfase van het spijsverteringsproces en de beginfase van het
voortplantingsproces. Het paste dus goed in dit programma dat de kwestie ter
sprake kwam dat ongeveer de helft van de mensen hun billen zittend afveegt en
dat de andere helft dat staande doet. Dat feit werd nog eens bevestigd door
handen opsteken van het publiek. Op zich een interessant weetje misschien, maar
het meest verbazingwekkend was wel dat men van elkaar geen idee had dat de
andere groep bestond. De zitters hadden geen idee dat er ook mensen zijn die
het staande doen en andersom. Merkwaardig, ik ken geen ander fenomeen waarbij
mensen zo onwetend van elkaars gedragingen zijn. Natuurlijk, ook bij andere privacygevoelige
zaken hebben mensen heel verschillende gewoonten, maar daarbij weet iedereen toch
wel dat er mensen zijn die andere gebruiken praktiseren.
Gebruiken, gewoonten, gedragingen zijn vaak cultuurgebonden. Wij eten met lepel, mes en vork, in het Verre Oosten doen ze dat met stokjes en in India en Afrika meestal met de (rechter)hand. Groeten doet men in verschillende landen op verschillende manieren: hand geven, zoenen, buigen, omhelzen, zwaaien. Allemaal afhankelijk van cultuur, situatie en sociale status.
Met gebaren moet je erg oppassen, wat in het ene land positief is kan in een ander land een forse belediging zijn. Vuist met duim omhoog betekent bij ons “prima”. In Australië is het een grove belediging. Een rondje maken met duim en wijsvinger is bij ons weer “prima” maar in Frankrijk is het “waardeloos” (nul immers) en in Zuid-Europa en Zuid-Amerika maak je met dit gebaar iemand uit voor homo (de associatie laat ik maar aan u over).
Cultuur is dus niet alleen iets wat mensen verbindt, maar ook iets wat mensen onderscheidt. Het is vaak gebaseerd op toevalligheden. Religies, of liever op religie gebaseerde houdingen, gewoonten en gedrag, zijn hierbij een belangrijk onderdeel.
Een goed voorbeeld is hoe men in verschillende landen omgaat met dieren. Er bestaat een breed spectrum van waarderingen tegenover dieren: in het ene uiterste ziet men de mens als heer en meester over de natuur en de dieren. Dieren ziet men slechts als nuttig of schadelijk voor de mens. Ze worden zonder gevoel van schaamte of schuld ondergeschikt gemaakt aan de menselijke behoeften en noden. In het andere uiterste ziet men mensen en dieren als volledig gelijkwaardige wezens. Dierenrechten zijn in alle relevante opzichten gelijkwaardig aan mensenrechten.
Gebruiken, gewoonten, gedragingen zijn vaak cultuurgebonden. Wij eten met lepel, mes en vork, in het Verre Oosten doen ze dat met stokjes en in India en Afrika meestal met de (rechter)hand. Groeten doet men in verschillende landen op verschillende manieren: hand geven, zoenen, buigen, omhelzen, zwaaien. Allemaal afhankelijk van cultuur, situatie en sociale status.
Met gebaren moet je erg oppassen, wat in het ene land positief is kan in een ander land een forse belediging zijn. Vuist met duim omhoog betekent bij ons “prima”. In Australië is het een grove belediging. Een rondje maken met duim en wijsvinger is bij ons weer “prima” maar in Frankrijk is het “waardeloos” (nul immers) en in Zuid-Europa en Zuid-Amerika maak je met dit gebaar iemand uit voor homo (de associatie laat ik maar aan u over).
Cultuur is dus niet alleen iets wat mensen verbindt, maar ook iets wat mensen onderscheidt. Het is vaak gebaseerd op toevalligheden. Religies, of liever op religie gebaseerde houdingen, gewoonten en gedrag, zijn hierbij een belangrijk onderdeel.
Een goed voorbeeld is hoe men in verschillende landen omgaat met dieren. Er bestaat een breed spectrum van waarderingen tegenover dieren: in het ene uiterste ziet men de mens als heer en meester over de natuur en de dieren. Dieren ziet men slechts als nuttig of schadelijk voor de mens. Ze worden zonder gevoel van schaamte of schuld ondergeschikt gemaakt aan de menselijke behoeften en noden. In het andere uiterste ziet men mensen en dieren als volledig gelijkwaardige wezens. Dierenrechten zijn in alle relevante opzichten gelijkwaardig aan mensenrechten.
In de meeste culturen zullen de meeste mensen een houding hebben die ergens tussen deze extremen in ligt. En hoewel dierenbescherming een typisch Europees fenomeen is, is er toch weinig aanleiding om ons in dit opzicht superieur te voelen tegenover andere culturen. Denk maar eens aan zaken als stierenvechten, hanengevechten, hondengevechten, drijfjachten, palingtrekken, foie gras, kistkalveren, legbatterijen, etc. Maar een houding als die van Boeddhistische monniken die meteen het tuinieren staken als ze per ongeluk een regenworm doormidden klieven of weigeren een steekmug dood te slaan is wat mij betreft ook weer overdreven.
De houding tegenover en het omgaan met een handicap en
gehandicapten is zo mogelijk nog meer uiteenlopend, niet alleen bij verschillende
culturen, maar ook binnen een bepaalde cultuur. Ook is het heel verschillend wat
men ziet als een (ernstige) handicap. Bijvoorbeeld
geldt het in bepaalde Afrikaanse landen als een handicap als een kind zijn
bovenste tanden eerst krijgt of sproeten heeft. Op een bepaald Amerikaans
eiland waren vroeger zoveel doven dat iedereen gebarentaal kende. Doofheid was
daar destijds veel minder een handicap als elders. Blindheid wordt binnen
bepaalde culturen gezien als een gave. Men zou dan beter het “onzichtbare”
kunnen zien. Het is geen handicap, maar een roeping. Het zijn van een Albino
geldt overal wel als een handicap: je moet uit de zon blijven en het helpt ook
niet bij het vinden van een partner. Maar in veel Afrikaanse landen moet je met
deze handicap vrezen voor je leven, je gemalen botten worden gezien als een
effectief medicijn.
In mijn studententijd kende ik een Afrikaanse student. Goed
geïntegreerd en prima geacclimatiseerd in ons woelige studentenleven. Op een
bepaalde ochtend kwam hij in paniek ons studentenhuis binnen. Hij had de vorige
avond een meisje ontmoet en de nacht bij haar doorgebracht. ‘s Ochtends
ontdekte hij dat ze aan elke voet maar vier tenen had, haar kleine teentjes
ontbraken. Met paniek in zijn ogen vertelde hij: “she had no little fingers on
her feet!! I just jumped out of bed and ran!!” Hij beschouwde vanuit zijn
culturele achtergrond en mogelijk vanwege de associatie met lepra deze kleine
imperfectie als iets weerzinwekkends. Mij leek het alleen maar praktisch bij
het dragen van pumps.
Vaak, in veel culturen wordt van een handicap gedacht dat
deze een oorzaak heeft die met het gedrag van de gehandicapte of zijn omgeving te
maken heeft. Als een straf van God, goden of boze geesten. Of als een vorm van
bijgeloof, bijvoorbeeld iemand die denkt dat haar kind verlamd is omdat ze
tijdens de zwangerschap teveel naar een standbeeld heeft gekeken. Dat soort
nonsens. Terwijl de echte oorzaak natuurlijk alleen maar een toevallige
genetische imperfectie is.
Grofweg kun je in de benadering van handicaps drie
verschillende grondpatronen onderscheiden:
(1) schuld/ schaamte;
(2)
medelijden/ meeleven;
(3) bewondering/ waardering.
Ik kan voor geen van deze drie benaderingen veel begrip opbrengen.
Schuld en schaamte voor een genetische afwijking is vreemd als je weet dat dit puur toeval is. Uitgezonderd mogelijkerwijs een handicap die het gevolg is van alcohol, nicotine of heroïne tijdens de zwangerschap. In zo’n geval zou ik me wel schuldig voelen.
Met medelijden en meelevendheid kan ik ook weinig. Ik hoef het niet. Wat ik wel nodig heb zijn faciliteiten en voorzieningen. Medisch en sociaal. Mogelijkheden om je werk en je sociale leven uit te voeren. Toegankelijkheid, reismogelijkheden.
Ook aan waardering of zelfs bewondering, bijvoorbeeld voor de manier waarop ik “omga met mijn handicap” heb ik heel weinig behoefte. Er zit altijd iets in van “blij dat jij het hebt en ik niet”. En door mensen die moeten lijden semi-heilig te verklaren worden ze in feite een beetje ontmenselijkt. Ik zit er niet op te wachten.
Overigens, ook ik heb grote bewondering voor sommige mensen met een handicap, bijvoorbeeld Stephen Hawking, Michel Petrucciani of Esther Vergeer. Maar niet omdat ze gehandicapt zijn, maar om wat ze presteren.
Ik pleit voor nuchterheid. De dingen zijn zoals ze zijn en
je omgeving en jezelf moeten daar maar op een positieve, realistische manier
mee omgaan. Minder beperkingen, meer aanpassingen. Geen schaamte maar zelfbewustzijn.
Geen medelijden maar aandacht voor behoeften. Geen bewondering maar normale
omgang. Geen wegkijken maar acceptatie.
PGB? PGB!
Toen ik overwoog om in dit blogje het verhaal te vertellen
over een recente negatieve ervaring met een medische organisatie bedacht ik dat
we toch wel erg vaak praten over, lezen over, schrijven over negatieve dingen.
Logisch, een goed-nieuws-krant zal snel failliet gaan. Dingen die gewoon goed
gaan zijn weinig opzienbarend. De warme douche aan het eind van het consumentenprogramma
Radar is een accentje, geen hoofdzaak. Toch is af en toe wat goed nieuws wel
belangrijk voor onze groep, laten we elkaar niet de put in praten met allerlei
spookverhalen over medische missers, eindeloze en foutieve diagnoses,
bureaucratische en slecht functionerende instellingen, etc. Ik was ooit eens op
bezoek bij een andere patiëntenorganisatie (dan Spierziekten Nederland). Ik had
nooit eerder zo’n litanie aan negatieve verhalen aangehoord. Ik werd er
volkomen depri van. Zo moet het dus niet, nam ik me voor. We moeten op zijn
tijd ook eens nadrukkelijk aangeven dat er heel veel wel goed gaat. Zo heb ik
bijvoorbeeld absoluut niet te klagen over mijn medische behandelingen. Een heel
enkele uitzondering daargelaten. En zo vind ik ook de sfeer en de
informatievoorziening van onze patiëntenvereniging prima. En ja, ik heb best
kritiek over het gebrek aan assertiviteit van onze overkoepelende organisatie Ieder(in), maar ik ben blij met wat ze wel
doen. Ik besloot dus om het negatieve verhaal te neutraliseren met een
positieve ervaring.
Waar ging het om bij die vervelende kwestie met die medische
organisatie? Ik zal geen man en paard te noemen. Ik moest een bepaald
onderdeel, nodig voor mijn functioneren, bij een buitenlandse firma bestellen.
Met de bewuste organisatie sprak ik af dat ik het onderdeel zelf zou bestellen
en dat ik hen de rekening zou toesturen, zodat zij die konden betalen. Wat niet
gebeurde. Na veel geklaag, per telefoon en per mail, werd uiteindelijk na
dreigementen met juridische maatregelen, de rekening enkele maanden te laat betaald.
Geen onwil of boze opzet, pure incompetentie. Maar mijn relatie met de
leverancier is voorgoed verpest. Ik kreeg wel een bloemetje achteraf met
excuses, dat dan weer wel.
Nu het positieve verhaal. Een jaar of elf geleden, toen ik
nog werkte, kreeg ik van het UWV een elektrische
rolstoel en een kofferbaklift
om mijn werk te kunnen blijven doen. Uitdrukkelijk stelde het UWV toen dat deze
voorzieningen daarmee mijn eigendom werden en dat ik er verder voor moest
zorgen. Qua onderhoud en zo. Wat ik heb gedaan. Ik weet overigens niet of het
UWV inmiddels zijn policy niet heeft gewijzigd en voorzieningen nu in een soort
bruikleen geeft. Maar dit terzijde. Ik vond dat de rolstoel na elf jaar wel
eens toe was aan vervanging. Omdat ik inmiddels met pensioen ben, zou dit
moeten via de afdeling WMO van mijn gemeente. Ik zette me schrap, want ik had
al veel verhalen gehoord over de stroeve gang van zaken bij zo’n aanvraag. Ook
al omdat ik me had voorgenomen de nieuwe rolstoel via een PGB, een
persoonsgebonden budget, aan te schaffen. Dat recht heb je. Als je aan een paar
redelijke voorwaarden
voldoet, mag de gemeente dat niet weigeren. Het alternatief voor een PGB is een
verstrekking “in natura”. in dat geval kiest en koopt de gemeente een geschikte
voorziening bij een leverancier waarmee ze een contract heeft en geeft deze in
bruikleen. Als je kiest voor een PGB moet je daar zelf om vragen. Je kunt
daarbij je aanvraag toelichten met een “persoonlijk plan” waarin je
omstandigheden, behoeften en voorkeuren beschrijft. De gemeente kan vervolgens
vragen om een verdere toelichting bij een “keukentafelgesprek” met een
WMO-medewerker. Maar nogmaals, als aan een aantal redelijke voorwaarden wordt
voldaan, mag een verstrekking via een PGB niet worden geweigerd.
Mijn aanvraag voor een nieuwe rolstoel, weer van hetzelfde
type, alleen een recentere uitvoering, verliep uiterst gesmeerd. Ik vroeg een
vijftal offertes aan bij de voor de hand liggende leveranciers en kreeg er een
drietal terug. Een paar waren kennelijk niet geïnteresseerd. Alle drie
hanteerden ze de door de importeur vastgestelde catalogusprijs minus 10%
korting, zodat dit geen keuzecriterium was. Ik schreef vervolgens een kort
persoonlijk plan en diende de aanvraag, vergezeld van de offertes, in bij de
WMO-afdeling van mijn gemeente. Binnen twee weken kreeg ik, zonder
keukentafelgesprek, een positief toekenningsbesluit voor het volledige
benodigde bedrag. Ik haalde vervolgens een truc uit: ik kocht de rolstoel niet
bij één
van de drie mogelijke Nederlandse leveranciers, maar bij een veel goedkopere Duitse firma, vlak over de grens. Ik kon
nog wat extra accessoires kopen, zoals een tweede accu, en hield ook nog geld
over (dat ik natuurlijk aan de gemeente heb terugbetaald). Allemaal positief
verlopen dus.
Er zijn wel wat nadelen
aan een PGB naast het feit dat je veel zelf moet regelen. Zo is een
voorziening soms duurder omdat een gemeente goedkoper kan inkopen dan een
particulier. Je zou dan zelf moeten bijbetalen. Maar in mijn geval werkte het
dus omgekeerd, ik was goedkoper uit.
De gemeente kan vragen om een eigen bijdrage bij de toekenning van een voorziening. Het is wel vreemd dat bij aanschaf van een scootmobiel in het algemeen wel een eigen bijdrage wordt gevraagd maar bij een elektrische rolstoel niet. En u moet zelf zorgen voor de verplichte WA-verzekering en voor een onderhoudscontract. Waarvoor u overigens ook een PGB kunt aanvragen.
De gemeente kan vragen om een eigen bijdrage bij de toekenning van een voorziening. Het is wel vreemd dat bij aanschaf van een scootmobiel in het algemeen wel een eigen bijdrage wordt gevraagd maar bij een elektrische rolstoel niet. En u moet zelf zorgen voor de verplichte WA-verzekering en voor een onderhoudscontract. Waarvoor u overigens ook een PGB kunt aanvragen.
Het grote voordeel van een verstrekking via een PGB tegenover een
verstrekking in natura vind ik dat bij een PGB de voorziening eigendom wordt
van de gebruiker. Immers de gebruiker koopt de voorziening (met het geld dat
hij van de gemeente heeft gekregen) en wordt daarmee, juridisch gezien,
eigenaar van de voorziening. Ook al beweren gemeenten iets anders, wat ze vaak
doen. Ze willen bijvoorbeeld graag de voorziening terug als u deze niet meer
zou gebruiken. Ik zou dat maar doen, ook al bent u het niet verplicht. Het is
nu eenmaal niet slim om een meningsverschil te krijgen met de ambtenarij.
Spiegeltje, spiegeltje..
Hoe zie je of iemand gehandicapt is? Vrijwel altijd zie je
dat direct. Aan zijn of haar uiterlijk of aan de manier waarop hij of zij
beweegt.
Nu is je uiterlijk een uitermate belangrijk aspect van je persoonlijkheid. Veel belangrijker dan we meestal willen toegeven. Binnen een fractie van een seconde heb je meestal iemand “geplaatst”. Een bijna onbewust proces. Niet foutloos, maar heel vaak accuraat. Irritant ook vaak, vind ik. Ik wordt altijd vrolijk als ik het totaal mis heb. Als ik iemand inschat als een agrariër in een zondags pak en hij blijkt hoogleraar te zijn maakt dat mijn dag goed. Ik weet niet precies waarom. Maar zoiets gebeurt zelden, bijna altijd voldoet iemand aan zijn uiterlijke verwachtingen.
Nu is je uiterlijk een uitermate belangrijk aspect van je persoonlijkheid. Veel belangrijker dan we meestal willen toegeven. Binnen een fractie van een seconde heb je meestal iemand “geplaatst”. Een bijna onbewust proces. Niet foutloos, maar heel vaak accuraat. Irritant ook vaak, vind ik. Ik wordt altijd vrolijk als ik het totaal mis heb. Als ik iemand inschat als een agrariër in een zondags pak en hij blijkt hoogleraar te zijn maakt dat mijn dag goed. Ik weet niet precies waarom. Maar zoiets gebeurt zelden, bijna altijd voldoet iemand aan zijn uiterlijke verwachtingen.
Je uiterlijk is nu eenmaal buitengewoon belangrijk bij
ongeveer alle essentiële dingen in je leven: je status binnen een groep, bij
het vinden van een baan of een relatie, bij alle persoonlijke communicatie, bij
de manier waarop je door onbekenden wordt benaderd (of juist niet), etc. etc.
Het worden beoordeeld op je uiterlijk is in feite geaccepteerde discriminatie. Niet strafbaar. Iedereen doet het, het is onmogelijk om het niet te doen. Stel je voor: je ontmoet twee vriendinnen, je valt op de ene, maar zou de andere zich dan gediscrimineerd moeten voelen omdat je niet op haar viel? Toch is dat precies wat er gebeurde, je discrimineerde, je maakte onderscheid.
Het worden beoordeeld op je uiterlijk is in feite geaccepteerde discriminatie. Niet strafbaar. Iedereen doet het, het is onmogelijk om het niet te doen. Stel je voor: je ontmoet twee vriendinnen, je valt op de ene, maar zou de andere zich dan gediscrimineerd moeten voelen omdat je niet op haar viel? Toch is dat precies wat er gebeurde, je discrimineerde, je maakte onderscheid.
Iedereen discrimineert tientallen keren per dag. Je maakt
voortdurend onderscheid, je maakt keuzes op basis van voorkeur, smaak,
ervaringen. Waarom het ene merk koffie en niet het andere? Waarom prefereer je
een bepaald automerk en heb je een hekel aan een ander? Waarom ga je vaak naar
het ene vakantieland en nooit naar het andere? Je maakt keuzes en discrimineert
daarmee.
Er zijn zelfs processen die discriminatie tot doel hebben: toetsen, tentamens, examens bijvoorbeeld. Sollicitatie- en promotieprocedures. Selectiewedstrijden. In feite alle wedstrijden.
Er zijn zelfs processen die discriminatie tot doel hebben: toetsen, tentamens, examens bijvoorbeeld. Sollicitatie- en promotieprocedures. Selectiewedstrijden. In feite alle wedstrijden.
Maar discriminatie op basis van een handicap is toch verboden?
Er is toch wetgeving die discriminatie van mensen met een handicap verbiedt? Er
is toch pas het VN-verdrag voor rechten van mensen met een handicap door de
Tweede Kamer geratificeerd? Dat mag wel zo zijn, maar niemand kan afdwingen dat
je iemand niet op zijn of haar uiterlijk beoordeelt. Dat zit ingebakken in de
menselijke natuur.
Wij hebben dus in allerlei opzichten een forse achterstand,
want het gehandicapten-aspect van ons uiterlijk zal zelden of nooit een
positieve invloed hebben. Veel mensen zullen ontkennen dat ze zich hierdoor
zullen laten beïnvloeden, maar goede intenties leiden lang niet altijd tot goed
gedrag. Dus laten we onszelf niets wijsmaken: we liggen slecht op de banenmarkt
en de relatiemarkt. Het is niet anders.
Misschien, als je je hele leven gehandicapt bent geweest,
denk je dat het allemaal niet zo’n vaart loopt. Dat je toch primair zult worden
beoordeeld op andere dingen dan je uiterlijk, op de rest van je persoonlijkheid.
Maar als je, zoals ik, de eerste helft van je leven als een niet gehandicapte door
het leven ging en daarna ineens wel als gehandicapte wordt bekeken, dan ken je
het grote verschil. Bijvoorbeeld in de relatie met de andere sekse. Een leuke, onschuldige
flirt kun je voortaan vergeten. En dat zijn toch dingen die het leven wat kleur
geven. Gaven. Het leven wordt saaier. Je moet meer accepteren. Je ambities
bijstellen.
Want niet alleen je relationele mogelijkheden worden
stroever door je handicap, ook je mogelijkheden om carrière te maken komen op
een zijspoor. Als je geluk hebt kun je in de marge nog wel allerlei
interessante klussen uitvoeren, maar een carrière in het hart van een bedrijf
of organisatie zit er, vanwege je handicap, niet meer in. Misschien een paar uitzonderingen
daargelaten. Gesteld al dat het je lukt om überhaupt ergens aan de bak te
komen. In een eerder blogje
beschreef ik eens hoeveel geluk ik heb gehad om een leuke baan te krijgen en te
houden. Maar dat lukte alleen maar omdat ik er bij mijn sollicitatie nog net
niet als gehandicapt uitzag. Op het nippertje.
Laten we onszelf dus niet wijs maken dat zelfs als de
maatschappij voortaan perfect wordt ingericht om gehandicapten te accommoderen
en zelfs als de wetgeving die discriminatie van mensen met een handicap verbiedt
volmaakt wordt geïmplementeerd en gehandhaafd, dat we dan toch nog elke dag op
allerlei fronten zullen worden gediscrimineerd. Niet strafbaar en niets aan te
doen. Er zit niets anders op dan er maar mee te leren leven, net als met onze
handicap zelf.
Hebben en zijn
Laatst hoorde ik een cabaretier vertellen dat hij vier keer
in zijn leven volmaakt gelukkig was geweest. En hij wist zich ook nog precies
te herinneren wanneer en waar die gebeurtenissen hadden plaats gevonden.
Merkwaardig, allereerst al de aanduiding dat die geluksmomenten volmaakt waren. Niets is volmaakt in dit leven. Zelfs zuiver goud is bestaat maar voor maximaal 99,9….% uit goud. En er is nog nooit een concert geweest met alleen perfect zuivere noten en perfecte timing. En zelfs de meest deugdzame, onkreukbare, integere mensen hebben hun zwakheden en tekortkomingen. En hoe bepaal je of een gevoel volmaakt is? Zoiets is per definitie al relatief.
Verder vraag je je af hoe het komt dat hij zich juist die vier keren herinnert. Waren er verder geen momenten van normaal niet helemaal volmaakt geluk? Waren het vier eenzame bergen in een woestijnvlakte of waren het de toevallige vier hoogste toppen in een heuvellandschap? Misschien heeft hij nog veel meer geluksmomenten gehad, volmaakt of onvolmaakt, maar herinnert hij zich die simpelweg niet meer.
Merkwaardig, allereerst al de aanduiding dat die geluksmomenten volmaakt waren. Niets is volmaakt in dit leven. Zelfs zuiver goud is bestaat maar voor maximaal 99,9….% uit goud. En er is nog nooit een concert geweest met alleen perfect zuivere noten en perfecte timing. En zelfs de meest deugdzame, onkreukbare, integere mensen hebben hun zwakheden en tekortkomingen. En hoe bepaal je of een gevoel volmaakt is? Zoiets is per definitie al relatief.
Verder vraag je je af hoe het komt dat hij zich juist die vier keren herinnert. Waren er verder geen momenten van normaal niet helemaal volmaakt geluk? Waren het vier eenzame bergen in een woestijnvlakte of waren het de toevallige vier hoogste toppen in een heuvellandschap? Misschien heeft hij nog veel meer geluksmomenten gehad, volmaakt of onvolmaakt, maar herinnert hij zich die simpelweg niet meer.
Ik herinner me geen specifieke momenten van volmaakt geluk.
Ik zou niet eens weten hoe die zouden aanvoelen, hoe ik die zou moeten
herkennen. Maar ik heb zeker ontelbare gelukzalige momenten in mijn leven
gehad. Ik hoef alleen maar te denken aan al die schitterende concerten die ik
heb bijgewoond. Of de prachtige passages in de boeken die ik heb gelezen. Of de
beelden en schilderijen die me hebben ontroerd. Maar die vallen natuurlijk
allemaal in het niet bij de geluksmomenten in je intermenselijke relaties.
Vrienden, vriendinnen, vrouw, kinderen, allemaal zouden ze apart blogje
verdienen. Minimaal.
Geluksbelevingen hoeven niet per se samen te vallen met grote,
heftige gebeurtenissen. Het kunnen ook een simpele, kleine ervaringen zijn. Een
blik in je bloeiende tuin. Een opmerking die je zoon maakt. Het achterhoofd van
je slapende vrouw naast je. Een kop koffie met een croissantje op een terrasje
na een wandeling. De geur van het bos na een regenbui. Dat soort mini-momenten.
Gelukkig zijn is natuurlijk heel iets anders dan geluk
hebben. Maar het zijn wel dingen die veel met elkaar te maken hebben. Geluk
hebben is allerminst een garantie voor gelukkig zijn. Maar het is wel heel
moeilijk om gelukkig te zijn als je ook niet een behoorlijke dosis geluk hebt
in je leven.
Ik heb in mijn leven een fantastische hoeveelheid geluk gehad. Het gezin waarin ik geboren werd en opgroeide. De mogelijkheid die ik kreeg om naar een middelbare school te gaan en te studeren. De interessante landen die ik heb bezocht en waar ik heb gewoond. Het leuke werk dat ik tot aan mijn pensioen heb mogen doen. Vriendinnen. Vrienden. En natuurlijk vooral de levenspartner die ik kreeg en mijn zonen die ik mocht zien opgroeien tot mannen die goed in het leven staan. Ik zou er veel verhalen over kunnen schrijven maar ik realiseer me dat zoiets of oppervlakkig en oninteressant zou zijn of veel te privé en waarschijnlijk ook oninteressant. Maar niet dus.
De kern is dat de pech, het ongeluk dat ik een vervelende
spierziekte bleek te hebben, bij lange na niet opweegt tegen de portie geluk
die ik verder heb gehad.
En merkwaardig genoeg is er bij elke pech-gebeurtenis toch ook wel een positief kantje te vinden. De spierziekte die ik heb (Pompe) is zo ongeveer de enige waarvoor een effectieve therapie bestaat. Geluk bij een ongeluk.
En merkwaardig genoeg is er bij elke pech-gebeurtenis toch ook wel een positief kantje te vinden. De spierziekte die ik heb (Pompe) is zo ongeveer de enige waarvoor een effectieve therapie bestaat. Geluk bij een ongeluk.
Nog zo’n voorbeeld: in mijn tienerjaren maakte ik van dichtbij een indrukwekkend ziekbed door longkanker mee. Triest en verdrietig. Maar het had wel tot gevolg dat ik nooit ben gaan roken, zoals de meeste van mijn leeftijdgenoten. En als ik dat wel was gaan doen zou ik, met mijn slechte longfunctie, al lang het loodje hebben gelegd. Slechte longen en een slechte longfunctie, dat is dodelijk. Met goede longen en een slechte longfunctie red je het net.
Mijn spierziekte had ook tot gevolg dat ik me moest heroriënteren op mijn loopbaan. Dat had natuurlijk minpunten voor de eventuele ambities die ik met potlood had uitgestippeld. Maar het had ook heel veel pluspunten: ik heb me heel veel vakgebieden eigen gemaakt en heb in heel veel functies gewerkt. Verreweg de meeste interessant en uitdagend. Terwijl het nog maar de vraag is of ik met evenveel plezier zou hebben gewerkt als ik die gedwongen switch niet had moeten maken.
En tegenvallers in je leven zijn natuurlijk ook nodig om de positieve dingen te kunnen waarderen. Of om die überhaupt te kunnen zien.
Ook zo’n typisch fenomeen: de meeste van je geluksmomenten
komen onverwacht. Het is daarom ook niet zinvol om er bewust naar te streven,
om ze na te jagen. Dat geeft maar ellende. Het moet je overkomen. Zoals een
naam waar je niet op kunt komen je juist te binnen schiet als je er even niet
aan denkt. En zoals de beste ideeën je te binnen schieten als je met totaal
iets anders bezig bent. Als je je leven zou richten op het verwerven van geluk komt
er alleen maar narigheid van.
Zo heb ik bijvoorbeeld ook een afwijkende theorie over de belangrijkste oorzaak van verslavingen. De gangbare theorie is dat men verslaafd raakt om ellende te vergeten, om misère te ontlopen. Maar ik denk dat men juist met roesmiddelen als drugs, alcohol, gokken, seks, eten of welke potentieel verslavende zaken dan ook, juist een gelukservaring nastreeft. Dat zoiets dan uiteindelijk meer ellende dat geluk oplevert, daar komt men dan te laat achter.
Geluk hebben en gelukkig zijn, verschillende dingen, maar ze hebben zeker veel met elkaar te maken.
Zo heb ik bijvoorbeeld ook een afwijkende theorie over de belangrijkste oorzaak van verslavingen. De gangbare theorie is dat men verslaafd raakt om ellende te vergeten, om misère te ontlopen. Maar ik denk dat men juist met roesmiddelen als drugs, alcohol, gokken, seks, eten of welke potentieel verslavende zaken dan ook, juist een gelukservaring nastreeft. Dat zoiets dan uiteindelijk meer ellende dat geluk oplevert, daar komt men dan te laat achter.
Geluk hebben en gelukkig zijn, verschillende dingen, maar ze hebben zeker veel met elkaar te maken.
Milder maar verbaasder
Naarmate je ouder wordt, wordt je milder, is de gangbare
opvatting. Dat klopt in mijn geval zeker. Gesteld dat mijn zelfkennis een
beetje op peil is gebleven tenminste. Je probeert je niet meer zo aan van alles
te ergeren, je niet meer zo druk te maken, de zaken een beetje te relativeren.
Het heeft toch weinig effect heb je in de loop van de jaren ervaren.
Misstanden, achterlijke individuen en schandalige organisaties zullen er altijd
wel blijven.
Maar merkwaardig genoeg is er iets anders dat met het
klimmen van de jaren juist toeneemt: je verbazing over allerlei zaken. Ontdaan
van irritatie maar vol verwondering.
Wat voorbeelden. Je ziet tegenwoordig heel veel meer
tatoeages dan vroeger. Was het vroeger voorbehouden aan zeelui en mensen die
tegen de zelfkant aan de maatschappij aan schuurden, tegenwoordig zie je verder
volslagen normale mensen die zich permanent met inkt hebben versierd. Onderwijzers,
verpleegkundigen, servicemonteurs, de meest normale doorsnee individuen menen
dat ze er met wat weelderige inkttekeningen beter uitzien. Ik ben altijd zeer verbaasd
hoe men er toe heeft kunnen komen om zich vrijwillig te verminken met bijna
altijd afschuwelijk lelijke afbeeldingen. Dat men zich kennelijk nooit heeft
gerealiseerd dat er ook nog ruïnes van die afbeeldingen overblijven als men oud
wordt. Een kennis van een kennis verdient een rijkelijk belegde boterham met
het verwijderen van tattoos. Slimme jongen.
Nog zo’n verschijnsel: vroeger had je ook dikke mensen, maar
niet zo veel en niet zo afgrijselijk dik als nu. Je ziet zelfs regelmatig
200-plussers op straat. 200 kg-plussers wel te verstaan. En vanwege hun
beperkte mobiliteit moeten er relatief nog meer thuis zitten. Gelukkig zijn er
tegenwoordig aangepaste scootmobielen voor deze buitencategorie. Hoe kom je zo
dik, denk ik dan altijd als ik ze moeizaam zie waggelen of rijden. Je gaat toch
niet naar bed met een 100 kg zwaar lichaam om ’s ochtends op te staan als
200-plusser? Daar is toch een jarenlang proces aan voorafgegaan? Ergens in het
proces van 100, 110…..190, 200, moet je je toch hebben gerealiseerd dat dit een
ontwikkeling was die niet zou stoppen als je zou doorgaan met zoveel eten in je
mond te stoppen? Dat je nog de keus had: minder eten of volslagen immobiel en
disfunctioneel worden en tien jaar eerder doodgaan.
Eetverslaafd zegt u? Ja dat mag zo zijn, ik kan dat niet helemaal overzien en invoelen. Ik verbaas me alleen maar. Mijn medelijden reserveer ik voor iets anders.
Eetverslaafd zegt u? Ja dat mag zo zijn, ik kan dat niet helemaal overzien en invoelen. Ik verbaas me alleen maar. Mijn medelijden reserveer ik voor iets anders.
Over verslavingen gesproken. Dat er oudere mensen zijn die
niet met roken kunnen stoppen, dat is duidelijk. Daar verbaas ik me niet meer
over. Hoewel de smoes dat men niet wist dat het verslavend en dodelijk was toen
men begon met roken totale onzin is. Ik wist al in mijn tienerjaren dat je een
behoorlijke kans op longkanker maakte als je rookte. Maar iedereen had wel een
opa of oom die rookte en toch vijfennegentig was geworden. Nee, mijn verbazing
geldt wel jonge mensen die roken. Waarom? Lekker is het niet, dus waarom zou je
er aan beginnen als je weet dat het zo’n tien jaar van je leven kost.
Gemiddeld, je kunt ook best al op je veertigste, net als je kinderen gaan
puberen, het loodje leggen. En ja, er is ook een kleine kans dat je
vijfennegentig wordt. Ik moet me altijd inhouden als ik op straat een
tienermeisje zie lopen met een sigaret in haar mond. “Doe het toch niet, lieve
schat” wil ik haar toeroepen. Maar dat doe ik natuurlijk niet, ik verbaas me
alleen maar over zoveel zelfdestructie.
Het meest verbaasd ben ik altijd, eigenlijk mijn hele
bewuste leven al, dat er zoveel mensen zijn die denken dat ze niet dood gaan
als ze dood gaan. Iedereen met een klein beetje biologische kennis weet dat je
denkt met je hersenen, dat je communiceert, herinnert, waarneemt, formuleert
met je hersenen. En dan denken heel veel, misschien wel de meeste mensen, dat
je nog steeds kunt denken, communiceren, herinneren, waarnemen als je hersenen
er niet meer zijn. Hoe dit mogelijk zou zijn, ik heb er nog nooit een redelijke
theorie over gehoord of gelezen. Verbijsterend.
Verbaas ik me ook wel eens over onze eigen groep, chronisch
zieken en gehandicapten? Wel eens. Niet vaak. Ik verbaas me af en toe wel eens
over de halsstarrigheid waarmee sommigen weigeren om een hulpmiddel als een
rollator, rolstoel, scootmobiel te gaan gebruiken. Nog in de ontkenningsfase,
denk ik dan.
Positieve verbazing is er ook: ik bewonder altijd zeer de mede-gehandicapten die de grenzen van hun mogelijkheden opzoeken. Bijvoorbeeld door in Lapland te gaan kamperen of vliegvakanties naar Guatemala te boeken. Ik moet er niet aan denken, de rompslomp die je je op de hals haalt en de potentiele rampen die op de loer liggen. Daarentegen verwonder ik me ook wel eens over de vrijwillige isolatie die sommige mede-gehandicapten zich opleggen. Met een beetje moeite zouden ze nog steeds naar concerten, de schouwburg, musea, etc. kunnen gaan. Veel te weinig mensen doen dat en raken zo onbedoeld en onnodig in een sociale isolatie.
Positieve verbazing is er ook: ik bewonder altijd zeer de mede-gehandicapten die de grenzen van hun mogelijkheden opzoeken. Bijvoorbeeld door in Lapland te gaan kamperen of vliegvakanties naar Guatemala te boeken. Ik moet er niet aan denken, de rompslomp die je je op de hals haalt en de potentiele rampen die op de loer liggen. Daarentegen verwonder ik me ook wel eens over de vrijwillige isolatie die sommige mede-gehandicapten zich opleggen. Met een beetje moeite zouden ze nog steeds naar concerten, de schouwburg, musea, etc. kunnen gaan. Veel te weinig mensen doen dat en raken zo onbedoeld en onnodig in een sociale isolatie.
Verbazing komt soms ook bij me op bij het functioneren van
organisaties van gehandicapten. En daarbij, ik moet het toegeven, het is niet
helemaal verdwenen, ook een restantje ergernis. Over het algemeen zijn onze
organisaties, of het nu patiëntenverenigingen, landelijke organisaties of
actiegroepen zijn, wel heel mak. Altijd gericht op positieve acties. Het
harmoniemodel omarmend. Wat zou, denk ik, een wat militantere houding toch veel
effectiever zijn. Wat bedrijven voor de rechter slepen vanwege de
ontoegankelijkheid. Woningcorporaties dwingen om voldoende toegankelijke
woningen te bouwen. Acties om de NS en ProRail te dwingen hun treinen en
stations beter en sneller aan te passen. Regiotaxi en Valys ontregelen. Dat
soort werk. Maar kennelijk ben ik in dit opzicht een roepende in de woestijn.
Ik krijg hiervoor nergens de handen op elkaar. Het zij zo. Maar het verbaast
me. En ergeren nog maar een heel klein beetje.
Moedig of laf
Zo’n dertig jaar geleden werd, vrij vlot, de diagnose van
mijn spierziekte, de Ziekte van Pompe, gesteld. Je raakt in verwarring en zit
met allerlei vragen. Ook de behandelende artsen en specialisten hebben vaak
geen idee van het verdere verloop van je ziekte en als ze al voorspellingen
doen slaan ze plank vaak behoorlijk mis. Zo raadde de specialist die de
diagnose stelde me aan om me zo snel mogelijk een korset aan te laten meten.
Tot vandaag heb ik er nooit behoefte aan gehad. Hij dacht ook dat ik binnen
vijf jaar een rolstoel zou moeten gaan gebruiken. Dat heb ik een jaar of
twintig weten uit te stellen. Ook werd me aangeraden om een eiwitrijk
koolhydraatarm dieet te volgen. Een jaar later las ik een wetenschappelijk
artikel waaruit bleek dat zo’n dieet geen enkel effect had op het verloop van
de ziekte. Wat natuurlijk allemaal niet wil zeggen dat je niet naar je artsen
moet luisteren. Ze zijn alleen niet alwetend en onfeilbaar.
Zo vlak na een diagnose heb je een sterke behoefte aan
contact met lotgenoten. Mensen in hetzelfde schuitje. Die waren er in mijn
geval niet zo erg veel. En Pompe heeft veel verschijningsvormen. Via via hoorde
ik dat er niet zo ver bij mij vandaan een medepatiënt woonde die tamelijk
vergelijkbaar was qua leeftijd en ook nog vrij recent gediagnosticeerd was. We
zullen hem Henk noemen. Hij was er, zo op het eerste gezicht niet slechter aan
toe als ik. Hij en zijn vrouw kwamen een avond bij ons op bezoek. Ze hadden,
net als wij, twee kinderen. Ik herinner me verder erg weinig van het gesprek,
alleen dat we daarna niet erg veel behoefte hadden om het contact voort te
zetten. We hoefden, wat ons betrof, niet zo nodig bij elkaar over de vloer.
Het verbaasde me zeer toen ik enige tijd later (één
jaar? twee jaar?) hoorde dat Henk in een verzorgingstehuis was gaan wonen.
Gezien zijn nog redelijke conditie leek me dat een drastische stap. Volgens mij
was het doel meer een scheiding van zijn vrouw dan vanwege een medische
noodzaak.
Nog verbaasder was ik toen ik weer enige tijd later (één jaar? twee jaar?) hoorde dat Henk was overleden. Ik moet nu verder speculeren want ik heb nooit precies gehoord wat de oorzaak van zijn overlijden was, maar het feit dat men dat niet openlijk naar buiten bracht, deed me vermoeden dat Henk zijn einde mogelijk zelf geïnitieerd of bespoedigd heeft. Nogmaals: puur giswerk van mijn kant.
Nog verbaasder was ik toen ik weer enige tijd later (één jaar? twee jaar?) hoorde dat Henk was overleden. Ik moet nu verder speculeren want ik heb nooit precies gehoord wat de oorzaak van zijn overlijden was, maar het feit dat men dat niet openlijk naar buiten bracht, deed me vermoeden dat Henk zijn einde mogelijk zelf geïnitieerd of bespoedigd heeft. Nogmaals: puur giswerk van mijn kant.
Mijn reactie toen was, gesteld dat ik het bij het rechte
eind had, dat ik het zeer laffe daad vond om zo voor de consequenties van het
misfortuin dat je was overkomen weg te lopen. De moed opgeven, weigeren te
vechten. Tegenstrijdig was wel dat ik besefte dat ik nooit de moed zou hebben
zoiets ook te doen. Wie is er dan laf, wie is er dan moedig?
Ik bedacht me ook dat het misschien wel zijn belangrijkste overweging was geweest om zijn gezin te ontzien. Om hen niet op te schepen met een langzaam aftakelende en over een paar jaar terminale, hulpbehoevende vader. Kinderen in de puberteit, dat hakt er dan in. En bedenk ook: er waren destijds geen erg goede vooruitzichten. De Pompe-therapie was nog niet beschikbaar.
Maar ik fantaseer: het kan allemaal waar zijn maar misschien ligt het allemaal heel anders en misschien heeft hij gewoon een hartstilstand gehad.
Ik bedacht me ook dat het misschien wel zijn belangrijkste overweging was geweest om zijn gezin te ontzien. Om hen niet op te schepen met een langzaam aftakelende en over een paar jaar terminale, hulpbehoevende vader. Kinderen in de puberteit, dat hakt er dan in. En bedenk ook: er waren destijds geen erg goede vooruitzichten. De Pompe-therapie was nog niet beschikbaar.
Maar ik fantaseer: het kan allemaal waar zijn maar misschien ligt het allemaal heel anders en misschien heeft hij gewoon een hartstilstand gehad.
Hoe dan ook, ik ben erg blij dat ik destijds niet de moed
heb gehad om mijn gezin op deze manier in bescherming te nemen maar dat ik de
moed heb gehad om maar zo goed mogelijk met de realiteit en een onzekere
toekomst te dealen.
Lafheid en moed, meer een complexe mengeling dan een tegenstelling.
Lafheid en moed, meer een complexe mengeling dan een tegenstelling.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten